การจัดแบ่งคัมภีร์ปัฏฐาน : หน้า 185/220

การจัดแบ่งคัมภีร์ปัฏฐาน คัมภีร์ปัฏฐานแบ่งเป็น 6 ภาค ภาคละ 1 เล่ม คือ เล่มที่ 40-45 ซึ่งเป็นชุด สุดท้ายของพระไตรปิฎกทั้ง 6 ภาคว่าด้วยปัฏฐานต่าง ๆ รวม 24 ปัฏฐาน ดังนี้ ภาคที่ 1 (เล่มที่ 40) ภาคที่ 2 (เล่มที่ 41) ว่าด้วยอารัมภกถา คือ ปัจจยุทเทส (การแสดงปัจจัย 24 ชนิด โดยสังเขป) และปัจจยนิทเทส (การจำแนกปัจจัย 24 ชนิด โดย พิสดารพอสมควร) เป็นการปูพื้นฐานเบื้องต้น แล้วเข้าสู่เนื้อหา คือ ธัมมานุโลมติกปัฏฐานตอนต้น ว่าด้วยธัมมานุโลมติกปัฏฐาน ตอนปลาย ธัมมานุโลมติก ปัฏฐานนี้ เป็นปัฏฐานที่ 1 พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงอธิบายความเป็นปัจจัย แก่กันแห่งหมวดธรรมแม่บทหมวดละ 3 ข้อที่เรียกว่า ติกมาติกา จำนวน 22 ติกะ มีกุศลติกะเป็นติกะแรก ดำเนินตามวาระต่าง ๆ 7 วาระ มีปฏิจจวารเป็นวาระแรก ตามอำนาจของปัจจัยแต่ละ ชนิด ทั้ง 24 ชนิด มีเหตุปัจจัยเป็นปัจจัยแรก เช่น กุสล ธมุม ปฏิจจ กุสโล ธมฺโม อุปปชชติ เหตุปัจจยา : สภาวธรรมที่เป็นกุศล อาศัย สภาวธรรมที่เป็นกุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย ภาคที่ 3-4 ว่าด้วยธัมมานุโลมทุกปัฏฐาน เป็นปัฏฐานที่ 2 พระสัมมา (เล่มที่ 42-43) สัมพุทธเจ้าทรงอธิบายความเป็นปัจจัยแก่กันแห่งหมวดธรรม แม่บทหมวดละ 2 ข้อ เรียกว่า ทุกมาติกา จำนวน 100 ทุกะ มี เหตุทุกะเป็นทุกะแรก โดยดำเนินไปตามวาระและปัจจัยเหมือน ธัมมานุโลมติกปัฏฐาน ภาคที่ 5 (เล่มที่ 44) ว่าด้วยปัฏฐานที่ 3-6 เกิดจากการนำปัฏฐานที่ 1 กับ 2 มาแสดง ร่วมกันแบบสลับไปมาและแสดงร่วมกันเอง คือ 3) ธัมมานุโลมทุกติกปัฏฐาน 4) ธัมมานุโลมติกทุกปัฏฐาน 5) ธัมมานุโลมติกติกปัฏฐาน 6) ธัมมานุโลมทุกทุกปัฏฐาน (ทั้ง 6 ปัฏฐานเรียกว่า ฝ่ายอนุโลมนัย คือ นัยที่ไม่มีการปฏิเสธ) 176 DOU พระไตรปิฎกเบื้ อ ง ต้ น