ยมกและปัฏฐาน : หน้า 215/220

เล่มที่ 37 กถาวัตถุ ซึ่งเป็นคัมภีร์ที่พระโมคคัลลีบุตรติสสเถระ ประธาน สังคายนาครั้งที่ 3 รจนาขึ้นเพื่อแก้ความเห็นผิดของนิกายต่าง ๆ ในพระพุทธศาสนาครั้งนั้น เช่น ความเห็นว่าพระอรหันต์เสื่อมจากอรหัตผลได้ เป็นต้น มีทั้งหมด 219 คาถา เล่มที่ 38 ยมก (ภาค 1) คัมภีร์อธิบายหลักธรรมสำคัญให้เห็นความหมาย และขอบเขตอย่างชัดเจนและทดสอบความรู้อย่างลึกซึ้ง ด้วยวิธีตั้งคำถามย้อนกันเป็นคู่ ๆ เช่น ธรรมทั้งปวงที่เป็นกุศล เป็นกุศลมูล หรือว่าธรรมทั้งปวงเป็นกุศลมูล เป็นกุศล เป็นต้น หลัก ธรรมในเล่มนี้มี 7 คือ มูล ขันธ์ อายตนะ ธาตุ สัจจะ สังขาร และอนุสัย มีทั้งหมด 7 ยมก เล่มที่ 39 ยมก (ภาค 2) เป็นการถามตอบ อธิบายหลักธรรมเพิ่มเติมจาก ภาคแรก 3 เรื่อง คือ จิตตยมก ธรรมยมก และอินทริยยมก รวมเป็น 10 ยมก เล่มที่ 40 ปัฏฐาน (ภาค 1) คัมภีร์นี้อธิบายปัจจัย 24 โดยพิสดาร เป็นการปู พื้นความเข้าใจก่อน จากนั้นจึงเข้าสู่เนื้อหาของเล่ม คือ อนุโลมติกปัฏฐาน เล่มที่ 41 ปัฏฐาน (ภาค 2) อนุโลมติกปัฏฐาน ต่อ คือการอธิบายความเป็น ปัจจัยแก่กันแห่งธรรมทั้งหลายในแม่บทชุด 3 ต่อจากเล่มที่ผ่านมา เล่มที่ 42 ปัฏฐาน (ภาค 3) อนุโลมทุกปัฏฐาน อธิบายความเป็นปัจจัยแก่กัน แห่งธรรมทั้งหลายในแม่บทชุด 2 เช่น โลกียธรรมเป็นปัจจัยแก่โลกียธรรม เป็นต้น เล่มที่ 43 ปัฏฐาน (ภาค 4) อนุโลมทุกปัฏฐาน ต่อจากเล่มที่แล้ว โดยมีการ อธิบายเนื้อหาเช่นเดียวกัน เล่มที่ 44 ปัฏฐาน (ภาค 5) อนุโลมปัฏฐาน แต่เป็นการอธิบายความเป็นปัจจัย แก่กัน แห่งธรรมทั้งหลายในแม่บทต่าง ๆ ข้ามชุดกันไปมา ประกอบด้วย อนุโลมทุกติกปัฏฐาน อนุโลมติกทุกปัฏฐาน อนุโลมติกติกปัฏฐาน และอนุโลมทุกทุกปัฏฐาน เล่มที่ 45 ปัฏฐาน (ภาค 6) เป็นปัจจปุ๋ยปัฏฐาน คือ อธิบายความเป็นปัจจัยแก่ กันแห่งธรรมทั้งหลายอย่างเล่มก่อน ๆ แต่อธิบายในแง่ปฏิเสธ แยกเป็น ปัจจนียปัฏฐาน คือ ปฏิเสธ+ปฏิเสธ เช่นว่า ธรรมที่ไม่ใช่กุศล อาศัยธรรม ธรรมบทที่ไม่ใช่กุศลเกิดขึ้นโดยเหตุ ปัจจัยเป็นอย่างไร เป็นต้น 206 DOU พระไตรปิฎกเบื้องต้น