การรวบรวมพระอภิธรรมปิฎก : หน้า 175/220

ซึ่งเมื่อคราวทำปฐมสังคายนา พระมหากัสสปะเป็นปุจฉกะผู้ถามพระอภิธรรม พระอานนนทเป็นวิสซกะผู้ตอบ ได้รวบรวมพระอภิธรรมปิฎกไว้เป็นหมวดหมู่ได้ คัมภีร์คือ 1. ธัมมสังคณี คัมภีร์รวบรวมปรมัตถธรรมทั้งหมดไว้เป็นหมวดหมู่ 2. วิภังค์ 3. ธาตุกถา 4. ปุคคลบัญญัติ 5. กถาวัตถุ 6. ยมก 7.ปัฏฐาน คัมภีร์แจกหรือกระจายปรมัตถธรรมออกเป็นส่วน ๆ คัมภีร์ที่จัดปรมัตถธรรมไว้เป็นพวก ๆ โดยสงเคราะห์เข้า กันได้และสงเคราะห์เข้ากันไม่ได้ โดยขันธ์ อายตนะ และ ธาตุเป็นต้น คัมภีร์ที่แสดงพระอภิธรรมโดยบัญญัติ โดยยกบุคคลขึ้น แสดงมากกว่าสิ่งอื่น คัมภีร์ที่แสดงพระอภิธรรมโต้ตอบโดยท่านองปุจฉาวิสัชนา เป็นเรื่องต่าง ๆ มีอยู่ 1,000 เรื่อง เป็นสกวาทะ 500 ปรวาทะ 500 คัมภีร์ที่ยกปรมัตถธรรมขึ้นแสดงเป็นคู่ ๆ มีอนุโลมปุจฉา และปฏิโลมปุจฉา เป็นต้น แสดงปรมัตถธรรมแผ่กว้างขวาง พิสดารแจกไปตามปัจจัย 24 มีเหตุปัจจัย เป็นต้น คัมภีร์แต่ละเล่มมีเนื้อหาและวิธีการจำแนก ดังมีรายละเอียดพอสังเขปดังนี้ คือ เล่ม 34 ธัมมสังคณี เป็นคัมภีร์เล่มแรกพระอภิธรรมปิฎกและเป็นพระไตรปิฎก เล่มที่ 34 ที่ประมวลสภาวธรรมหรือปรมัตถธรรมล้วน ๆ มาไว้เป็นหมวดหมู่หรืออีกนัยหนึ่ง หมายถึง คัมภีร์ที่แสดงการนับจำนวนสภาวธรรม แบ่งเนื้อหาออกเป็น 5 ตอน คือ มาติกา จิตตุปปาทกัณฑ์ รูปกัณฑ์ นิกเขปกัณฑ์ และอัตถุธารกัณฑ์ มาติกา เป็นส่วนหนึ่งที่รวมหัวข้อธรรมหลัก แบ่งหัวข้อธรรมเป็น 2 ประเภท คือ 1. อภิธรรมมาติกา หัวข้อธรรมตามแบบอภิธรรม ทั้งหมด 122 ข้อ 2. สุตตันตมาติกา หัวข้อธรรมตามแบบพระสูตร ทั้งหมด 42 ข้อ ที่มีการแบ่งหัวข้อธรรมเป็นแบบอภิธรรมและสุตตันตะ อาจเป็นเพราะผู้รวบรวม ต้องการให้เห็นเสียแต่ในตอนต้นถึงความต่างในการพิจารณาธรรมระหว่างอภิธรรมและพระสูตร กล่าวคือ 166 DOU พระไตรปิฎกเบื้องต้น