การสังคายนาพระธรรมวินัยครั้งที่ 3 : หน้า 64/220

พระโมคคลีบุตรติสสเถระนี้ ท่านเล่าว่าเป็นผู้ที่พระอรหันต์ในคราวทุติยสังคายนา ขอให้จุติจากพรหมโลกมาชำระพระศาสนาในคราวนี้โดยตรง โดยมอบหมายให้พระเถระ 2 รูป คือ พระสิคควเถระและพระจันทวัชชีเถระ รับหน้าที่ในการนำติสสมหาพรหม ซึ่งมาปฏิสนธิ ในครรภ์ของโมคคลีพราหมณี ให้ออกบวช อบรม ให้การศึกษาจนแตกฉานพระธรรมวินัย โดยถือเป็นทัณฑกรรมของท่านทั้ง 2 ฐานขาดการประชุม ในคราวที่พระสงฆ์ทำทุติยสังคายนา พระเถระทั้งสองได้ทําหน้าที่ของท่านตามมติสงฆ์ โดยพระสิคควเถระน่าติสสกุมารออกบวช เป็นสามเณร ให้ศึกษาธรรมเบื้องต้น พระจันทวัชชีเถระให้อุปสมบทเป็นภิกษุ ให้ศึกษาธรรม เบื้องสูงขึ้นไป เดียรถีย์ปลอมเข้ามาบวชในพระพุทธศาสนาเมื่อพระโมคคลีบุตรติสสเถระเป็น พระอรหันต์แล้ว แต่เป็นเรื่องใหญ่มาก ไม่อาจจัดการได้โดยลำพังอำนาจสงฆ์ ต้องอาศัย พระราชอำนาจจึงทำได้ พระเถระเมื่อเห็นเหตุการณ์เช่นนั้นจึงคิดว่า “บัดนี้ อธิกรณ์เกิดขึ้นแล้ว ไม่นานนักอธิกรณ์นี้จะหยาบช้ากล้าแข็งขึ้น ถ้าเราอยู่ ในท่ามกลางเดียรถีย์เหล่านี้ จักไม่อาจระงับอธิกรณ์ได้ จึงมอบหมายการบริหารสงฆ์ให้ พระมหินทเถระ ซึ่งเป็นสัทธิวิหาริกของท่าน และเป็นราชโอรสของพระเจ้าอโศกมหาราช ท่านเองได้หลีกไปพักอยู่ที่อโธดังคบรรพต ตอนเหนือแม่น้ำคงคา พระเจ้าอโศกมหาราชส่งอำมาตย์ พระธรรมกถึก 4-8 ท่าน พร้อมด้วยบริวารไป เรียนให้พระโมคคลีบุตรติสสเถระมา ตามพระบรมราชโองการ 2 คราว แต่พระเถระไม่ยอมรับ อาราธนา เพราะท่านเหล่านั้นพูดไม่ถูกเรื่อง จึงต้องเพิ่มจำนวนพระธรรมกถึก อำมาตย์ 16 คน พร้อมด้วยบริวารให้ไปอาราธนาว่า “ข้าแต่พระคุณเจ้า ศาสนากำลังเสื่อมโทรม ขอพระคุณเจ้าเป็นสหายของข้าพเจ้า เพื่อเชิดชูพระพุทธศาสนาเถิด” ถึงแล้ว” เมื่อพระเถระได้สดับพระราชสาสน์นั้นคิดว่า “เราบวชมาด้วยความตั้งใจว่าจะเชิดชูพระศาสนามาตั้งแต่ต้นแล้ว เวลาของเรามา พระเถระได้มาด้วยแพล่องมาตามลำน้ำคงคา พระเจ้าอโศกมหาราชต้อนรับด้วย ความเลื่อมใส แต่ยังข้องใจในคุณสมบัติของพระเถระ หลังจากได้ทดสอบแล้วจึงเกิดความมั่น พระทัยในคุณสมบัติของพระเถระ จึงได้เรียนถามข้อที่ทรงของพระทัยเรื่องอำมาตย์ฆ่า พระเถระมรณภาพไปหลายรูป พระเถระได้ถวายวิสัชนาให้ทรงหายของพระทัย ความว่า เมื่อ พระองค์ไม่มีพระประสงค์ให้อำมาตย์ฆ่าภิกษุ บาปจะไม่มีแก่พระองค์ และให้พระราชามั่น พระทัยด้วยพระพุทธภาษิตว่า บ ท ที่ 3 ก า ร สั ง ค า ย น าเป็นเหตุให้เกิด พระไตรปิฎก DOU 55 บ