ความแตกแยกในพระพุทธศาสนา : หน้า 59/220

1. วัตถุ 10 ประการที่ภิกษุวัชชีบุตรละเมิดนั้น เมื่อว่ากันในแง่ของพระวินัย ก็เป็น ความผิดตามที่พระสัพพกามีเถระได้วิสัชนาไว้ แต่เมื่อคำนึงประวัติศาสตร์ ท่านเหล่านั้นอาจ จะสืบเชื้อสายมาจากสายของพระปุราณะที่ไม่เห็นด้วยต่อมติของพระสังคีติกาจารย์ในคราวปฐม สังคายนาบางประการ มติที่ไม่ให้ถอนสิกขาบทเล็ก ๆ น้อย ๆ ที่พระสังคีติกาจารย์ คราวปฐม สังคายนาท่านลงไว้ อาจจะมีพระกลุ่มหนึ่งไม่เห็นด้วย เพราะถือว่าเป็นพุทธานุญาตให้ถอนได้ ท่านเหล่านั้นก็ถอนกับเฉพาะข้อที่พวกท่านเห็นว่าเล็กน้อย ท่านพระวัชชีบุตรและรุ่นหลังได้ถือ ปฏิบัติสืบต่อกันมาโดยเชื่อว่า เป็นความถูกต้อง เพราะคัมภีร์พระพุทธศาสนาที่ใช้เป็นหลักฐาน ในคราวนั้นยังไม่มี 2. พระเถระในคราวทุติยสังคายนา ท่านเป็นศิษย์ร่วมสมัยกับพระสังคีติกาจารย์ ผู้ทำปฐมสังคายนา ท่านต้องเคารพรักษามติของพระเถระอรหันต์ ซึ่งเป็นอุปัชฌาย์อาจารย์ ของท่าน เมื่อมีปัญหาเกิดขึ้น ท่านมีเดชานุภาพจะจัดการแก้ไขได้ จึงได้จัดการแก้ไขไปตาม หน้าที่อันเป็นกรณียะที่ควรแก่การอนุโมทนา แต่การจะให้อีกฝ่ายหนึ่ง ซึ่งมีความฝังใจมาแต่ เดิมว่า ตนท่าถูกต้องแล้ว กลับความประพฤติ ความเชื่อถือทั้งหมด ย่อมไม่อาจเป็นไปได้ ความแตกแยกจึงเกิดขึ้นทั้งในด้านศีลและทิฏฐิ 3. ความแตกแยกในด้านศีลและทิฏฐินี้ เมื่อเวลาผ่านไปปรากฏชัดมากยิ่งขึ้น จนเกาะกลุ่มกันเป็นพวกที่เชื่อว่า การปฏิบัติและความเห็นเช่นนั้นถูกต้อง นิกายย่อย ๆ จึงเพิ่ม ขึ้นตามลำดับกาล แต่ในขั้นแรกจริง ๆ ท่านเหล่านั้นคงอยู่อาศัยในที่เดียวกัน คือ วัดหนึ่ง ๆ อาจจะมีพระอยู่ด้วยกันหลายนิกายก็ได้ กาลต่อมาจึงแยกออกไปตั้งสํานักของพวกตนขึ้น จนไม่อาจประสานสามัคคีกันได้ในที่สุด 4. ความเจริญมั่นคงของนิกายต่าง ๆ ขึ้นอยู่กับศรัทธาจากใจของประชาชนเป็น ผู้กำาหนด หากนิกายใดประชาชนยอมรับนับถือเชื่อฟังและปฏิบัติตามมาก นิกายนั้นก็เจริญ แพร่หลายออกไปมาก ฝ่ายตรงข้ามแพร่หลายไปน้อย จนค่อย ๆ หายไปในที่สุด 5. ความแตกต่างทางด้านศีลและทิฏฐินั้น น่าสังเกตว่าไม่ใช่เรื่องรุนแรงอะไรนัก คือ ไม่ถึงกับแตกต่างในหลักสำคัญ เช่น อริยสัจ 4 เป็นต้น ส่วนที่เป็นหลักสําคัญจริง ๆ ทั้งศีล และทิฏฐิ ทุกนิกายยังคงรักษาไว้ด้วย ซึ่งตามหลักความเป็นจริงแล้วควรจะหาทาง ประนีประนอมกันได้ในหลายเรื่อง แต่ยังหาคนจัดการไม่ได้ อาจจะเป็นเพราะเข้าสูตรที่ว่า “ทิฏฐิพระ มานะเจ้า” ก็ได้ ความแตกแยกเหล่านี้จึงยืดเยื้อมาจนถึงปลายพุทธศตวรรษที่ 3 อันเป็นรัชสมัยของพระเจ้าอโศกมหาราช 50 DOU พระไตรปิฎกเบื้ อ ง ต้ น