พระอภิธรรมปิฎก : หน้า 214/220

เล่มที่ 29 มหานิเทส ว่าด้วยภาษิตของพระสารีบุตร ซึ่งอธิบายความพระสูตร 16 สูตร ในอัฏฐกวรรคแห่งสุตตนิบาตให้ชัดเจนและเข้าใจได้ง่าย เล่มที่ 30 จูฬนิเทส ว่าด้วยภาษิตของพระสารีบุตร ซึ่งอธิบายขยายความของ พระสูตร 16 สูตร ในปรายนวรรคและขัคควิสาณสูตร ในอุรควรรคแห่งสุตตนิบาต เล่มที่ 31 ปฏิสัมภิทาวรรค ว่าด้วยภาษิตของพระสารีบุตรอธิบายข้อธรรมที่ลึกซึ้ง เช่น ญาณ ทิฏฐิ อินทรีย์ เป็นต้น อย่างพิศดาร เล่มที่ 32 อปทาน (ภาค 1) คาถาที่แสดงประวัติพระอรหันต์ในอดีตชาติ เริ่ม ด้วยประวัติของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระปัจเจกพุทธเจ้า ประวัติของพระอรหันตเถระ เริ่มจาก พระสารีบุตร พระอานนท์ เป็นต้น รวม 420 รูป เล่มที่ 33 อปทาน (ภาค 2) คาถาแสดงประวัติพระอรหันตเถระต่ออีกจนถึงรูป ที่ 540 จากนั้นก็เป็นเถรีอปทานซึ่งกล่าวถึงเรื่องราวของพระอรหันตเถรี 40 เรื่อง เริ่มต้นด้วย พระเถรีที่ไม่คุ้นนาม 16 รูป จนถึงพระเถรีที่สำคัญและท่านอื่น ๆ อีกจนจบ ตอนท้ายต่อด้วย คัมภีร์พุทธวงศ์ เป็นคาถาแสดงเรื่องพระสัมมาสัมพุทธเจ้าในอดีต 24 องค์ รวมพระองค์เองเป็น 25 พระองค์ พระอภิธรรมปิฎก (ส วิ ธา ปุ ก ย ป) พระอภิธรรมปิฎก คือ ประมวลหลักธรรมและคำอธิบายที่เป็นเนื้อหาวิชาการล้วน ๆ ไม่เกี่ยวด้วยบุคคล หรือเหตุการณ์ แบ่งเป็น 7 คัมภีร์ มี 12 เล่ม คือ เล่มที่ 34 ธัมมสังคณี แสดงบทสรุปธรรมที่เป็นชุด ๆ เช่น จัดทุกสิ่งทุกอย่าง เป็นกุศลธรรม อกุศลธรรม และอัพยากฤตธรรม, และจัดทุกสิ่งทุกอย่างเป็นสังขตธรรม และ อสังขตธรรม รวมทั้งหมด 164 ชุด หรือมาติกา ะ เล่มที่ 35 วิภังค์ ยกหลักธรรมสำคัญขึ้นอธิบาย และวินิจฉัยให้เห็นทุกแง่ รวม ทั้งหมด 18 เรื่อง และเบ็ดเตล็ดว่าด้วยอกุศลธรรมต่าง ๆ เล่มที่ 36 ธาตุกถาและบุคคลบัญญัติ ธาตุกถานำข้อธรรมในมาติกาและ ข้อธรรมอื่น ๆ 125 อย่างมาจัดเข้าในขันธ์ 5 อายตนะ 12 และธาตุ 18 ว่าข้อใดจัดเข้าได้หรือ ไม่ได้ ส่วนบุคคลบัญญัติเป็นการบัญญัติความหมายของชื่อที่ใช้เรียกบุคคลต่าง ๆ ตามคุณธรรม เช่น พระโสดาบัน เป็นต้น บทที่ 9 พระไตรปิฎก จ า ก อ ดี ต - ปัจจุบัน DOU 205