การเชื่อถือความรู้ : หน้า 167/220

แล้วการที่เราสามารถจะเชื่อถือสิ่งใดหรือเชื่อว่า สิ่งใดจะเป็นความรู้จริงได้นั้นจะต้อง เริ่มจากตัวเราเป็นศูนย์กลางก่อนเสมอ คือเท่ากับให้เชื่อในการสอบสวนทวนความของตนเอง ก่อนเป็นเบี้องต้นจนเกิดความรู้ด้วยตนเองเป็นสําคัญ มากกว่าจะด่วนเชื่อเพราะเหตุผลของการ ยึดถือสิ่งที่ไกลออกไปจากตัวเรา เช่นเดียวกับกลุ่มที่ยึดเอาการคิดตามแบบวิธีต่าง ๆ เป็นเกณฑ์นั้น ก็เป็นไปในทำนอง เดียวกัน จริงอยู่ที่การคิดเอาตามเหตุและผลตามแบบต่าง ๆ เป็นวิธีการของผู้ใฝ่การศึกษา เป็น วิธีการที่ดูมีเหตุผลควรเชื่อได้ แต่ประเด็นปัญหาก็คือการยึดเอาอาการของการคิดจากสิ่งต่าง ๆ ว่าเป็นทางออกที่ดีที่สุดเพียงอย่างเดียวนั้นจะเป็นความจริงได้มากน้อยเพียงใด ? ทั้งนี้ หากยกเหตุการณ์ในสมัยพุทธกาลมาเป็นเครื่องยืนยัน จะพบว่ายุคนั้นเป็น ยุคที่มีศาสดาเจ้าลัทธิเกิดขึ้นมากมาย (ดังที่มีกล่าวไว้ในเกสปุตตสูตร ในพรหมชาลสูตรที่ชี้ว่า มีความเชื่อที่กระจายอยู่ในพื้นที่ต่าง ๆ ในรูปของสำนักคิดซึ่งมีจำนวนถึง 62 สำนักคิดเป็น อย่างน้อย) ซึ่งบรรดาศาสดาเจ้าลัทธิทั้งหลายเหล่านั้นต่างก็พยายามชักจูงให้ประชาชนในสมัย นั่นศรัทธาเชื่อถือด้วยวิธีการต่าง ๆ อย่างไรก็ตามเมื่อมีการรวบรวมวิธีการในการกล่าวอ้างของ บรรดาศาสดาเจ้าลัทธิเหล่านั้นเข้าแล้ว (โดยพระพุทธองค์) ก็จึงทำให้เราสามารถเห็นภาพที่ ชัดเจนขึ้นมากว่ากระบวนการ (อ้าง) หลักฐานเพื่อให้ประชาชนในยุคนั้นเชื่อถือในแนวคิดของ ศาสดาเจ้าลัทธิต่าง ๆ นั้นเป็นไปในแนวทางใด ดังพิจารณาตามตัวอย่างพุทธดำรัสของ พระองค์บางส่วนดังนี้ “ภิกษุทั้งหลาย สมณะหรือพราหมณ์พวกกำหนดขันธ์ส่วนอดีต พวกกำหนด ขันธ์ส่วนอนาคต และพวกที่กำหนดขันธ์ส่วนอดีตและอนาคตล้วนมีความเห็นคล้อยตามขันธ์ ทั้งส่วนอดีตและอนาคต ปรารภขันธ์ทั้งส่วนอดีตและอนาคต ประกาศวาทะแสดงทิฏฐิต่าง ๆ ทั้งหมดถูกทิฏฐิ 62 นี้ซึ่งเป็นดุจตาข่ายปกคลุมไว้ ตกอยู่ในตาข่ายนี้ เมื่อโผล่ขึ้นก็โผล่อยู่ใน ตาข่ายนี้ติดอยู่ในตาข่ายนี้ ถูกปกคลุมเอาไว้เมื่อโผล่ขึ้นก็โผล่อยู่ในตาข่ายนี้เอง” “..ภารทวาชะได้ทราบกันดังนี้ว่าบรรดาพราหมณ์ทั้งหลาย ไม่มีพราหมณ์แม้สักคน หนึ่งผู้กล่าวอย่างนี้ว่า เรารู้สิ่งนี้ นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง ไม่มีใครสักคนหนึ่งซึ่งเป็น อาจารย์ของอาจารย์ตลอด 7 ชั่วอาจารย์ของพราหมณ์ทั้งหลาย ผู้กล่าวอย่างนี้ว่า เรารู้สิ่งนี้ เรา เห็นสิ่งนี้ นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง แม้ฤาษีทั้งหลายผู้เป็นบูรพาจารย์ของพวกพราหมณ์ คือ ฤาษีอัฏฐกะ ฤาษีวามกะ ฤาษีวามเทพ ฤาษีเวสามิตตะ ฤๅษียมตัคคี ฤาษีอังคีรสะ ฤาษี ภารทวาชะ ฤาษีวาเสฏฐะ ฤาษีกัสสปะ ฤาษีภค ซึ่งเป็นผู้แต่งมนตร์ เป็นผู้บอกมนตร์ที่ 158 DOU พระไตรปิฎกเบื้องต้น