พระธรรมเทศนา : หน้า 23/194

2.1.1 อรหัง พระธรรมเทศนา อรห์ เป็นพระคุณข้อต้น มีนัยจะแสดงดังต่อไปนี้ อรห์เป็นเนมิตกนามเกิดขึ้นเองพร้อมกับที่พระองค์บรรลุพระโพธิญาณ ยกตัวอย่างเทียบเคียงคล้ายกับชื่อพระราชกุมารีของพระเจ้าปเสนทิโกศล ชื่อว่า “มัลลิกา” กล่าวคือว่า วันที่พระนางเธอประสูตินั้น มีดอกมะลิร่วงลงมาจาก อากาศในเวลาเกิด พระราชบิดาและพระประยูรญาติ ถือเอานิมิตดอกมะลินั้น ขนานนามธิดาองค์นั้นว่า “มัลลิกา” ซึ่งแปลว่า พระนางมะลิ อรห์ เป็นค่าที่พวกเรานักปฏิบัติธรรมเชิดชูกันนักหนา ถึงแก่ได้นำมา ใช้เป็นบทบริกรรมภาวนาในเมื่อนั่งสมาธิ ฉะนั้นจึงขอนำมาแปลไว้ในที่นี้ เพื่อ ได้ซาบซึ้งพระคุณนามข้อนี้ไว้บ้าง แต่การจะพรรณนาให้สิ้นสุดได้ เมื่อคิดเทียบ แล้วก็เท่ากับอากาศในปีกนก กล่าวคือ บรรดาอากาศทั้งหลายในสากลโลก มีมากสุดคณนา แต่คิดเฉพาะอากาศเท่าที่ปีกนกกระพือขณะที่บินหนหนึ่ง จะมีอากาศอยู่ในระหว่างปีกนิดเดียว ในจำนวนอากาศทั้งหลาย นี่ฉันใดก็ฉันนั้น อรห์ แปลสั้น ๆ ว่า “ไกล” ว่า “ควร” เป็นสองนัยอยู่ “ไกล” หมายความ ว่า ไกลจากกิเลส หรือพ้นจากกิเลสเสียแล้ว “ไกล” ตรงกันข้ามกับปุถุชนคนเรา ซึ่งยังอยู่ใกล้ชิดกิเลส พระองค์บริสุทธิ์ผุดผ่องดังแท่งทองชมพูนุท หรืออีกอย่าง หนึ่งว่าใสเหมือนดวงแก้วอันหาค่ามิได้ สมคำว่า “พุทธรัตนะ” บทขยายความ เราจะต้องทำความเข้าใจก่อนว่า คำว่า “อรหัง” คำนี้ไม่ใช่คำภาษาไทย แต่เป็นคำที่มี มาก่อนพุทธกาล ใช้เรียกผู้ที่หมดกิเลสแล้ว เป็นคำที่ตกทอดกันมา ตั้งแต่ในสมัยของ พระสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์ก่อน ๆ โน้น จากพระองค์หนึ่งมาถึงอีกพระองค์หนึ่ง คนในสมัยก่อนพุทธกาล ก่อนที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะตรัสรู้ เขาก็ไม่รู้ว่า อรหัง ที่แท้จริงหมายถึงอะไร พอได้ยินคำว่า “อรหัง” เขาก็หมายถึง ผู้วิเศษ ซึ่งไม่ตรงตามความจริง จนกระทั่งพระองค์ตรัสรู้เป็นพระอรหันต์แล้ว หมดกิเลสแล้ว จึงได้มาอธิบายให้คน 14 DOU พระพุทธคุณ พระธรรมคุณ พระสังฆคุณ