องค์ประกอบของใจและเวทนา : หน้า 59/194

เมื่อมีวัตถุมากระทบกาย ประสาทกายส่งให้ใจ ใจก็รับเอาไว้ พอรับเอาไว้ก็เกิดเวทนา ขึ้นมาว่า มันเย็น มันร้อน มันอ่อน มันแข็ง มันนิ่ง มันกระด้าง ทั้งหม ทั้งหมดนี้คือเวทนา เพราะฉะนั้น “รับ” กับ “เวทนา” มิใช่อันเดียวกัน เพราะ “รับ” แล้วจึงเกิด “เวทนา” เวทนาเป็นปฏิกิริยาต่อจากการ “รับ” ของใจ เหมือนโดนต่อยแล้วทำให้เจ็บ การโดนต่อย กับรู้สึกเจ็บเป็นคนละอย่างกัน สัญญา เป็นองค์ประกอบของใจประการที่ 2 แปลว่า ความจำได้หมายรู้ หรือระลึกถึง จำอะไรบ้าง ? จำรูป จำเสียง จำกลิ่น สัมผัสทางกาย แล้วก็จำอารมณ์ที่เกิดกับใจได้ เช่น ฉันจำได้ว่าเคยโกรธกับอีตาคนนี้ ฉันเคยชอบตาคนนั้น มันก็เป็นอารมณ์ที่เกิดกับใจ ของเรา ความจำอารมณ์ที่เกิดกับใจเช่นนี้ก็เรียกว่า “สัญญาขันธ์” สัญญาขันธ์ เกิดขึ้นเพราะกลไกการทำงานของใจที่สามารถ “จำ” หรือบันทึกข้อมูล ไว้ได้ ทั้งภาพ ทั้งเสียง ทั้งกลิ่น ทั้งรส ทั้งสัมผัสทางกาย และบันทึกได้แม้กระทั่งอารมณ์ที่เกิด กับใจ พูดง่ายๆ ก็คือ เพราะใจมีกลไกในการ “จำ” หรือบันทึกข้อมูลได้ จึงเกิดสัญญา ความจำได้ หรือระลึกถึง รูป รส กลิ่น เสียง สัมผัส และอารมณ์ที่เคยประสบมาได้ เพราะฉะนั้น “สัญญา” กับ “จำ” ที่เป็นขั้นตอนการทำงานของเนื้อใจชั้นที่ 2 เป็นคนละอย่างกัน มิใช่อันเดียวกัน อย่าได้เข้าใจสับสน อุปมาเหมือนกับม้วนวิดีโอทัศน์ ที่สามารถบันทึกทั้งภาพและเสียงไว้ในแถบแม่เหล็กภาพและเสียงกับสัญญาณแม่เหล็กในเนื้อเทป มิใช่สิ่งเดียวกันฉันใด สัญญาที่เป็นข้อมูลกับความสามารถในการบันทึกข้อมูล ที่เรียกว่า “จำ” ที่ฝังอยู่ในเนื้อใจชั้นที่ 2 ก็เป็นคนละอย่างกันฉันนั้น สังขาร เป็นองค์ประกอบของใจ ประการที่ 3 แปลว่า ความคิดปรุงแต่ง 3 เมื่อมีรูปมากระทบตา ประสาทตาก็รับเอาไว้ ก็ก่อให้เกิดเวทนา แล้วก็ส่งไปให้เนื้อใจ ชั้นที่ 2 ซึ่งทําหน้าที่จําอารมณ์ที่เกิดขึ้นกับใจ แล้วจากนั้นก็ส่งไปให้เนื้อใจชั้นที่ 3 ซึ่งมีความใส ความโปร่ง ความเบามากขึ้นไปอีก ทำหน้าที่คิด จึงเกิด “ความคิด” ขึ้นมา เช่น คิดจะยืน คิดจะเดิน คิดจะนั่ง คิดจะพูด คิดจะฟัง บางคนก็คิดสั้น คิดยาว คิดลึก คิดซึ้ง ซึ่งแบ่งประเภทได้ 3 ประเภท คือ 50 DOU พระพุทธคุณ พระธรรมคุณ พระสังฆคุณ