การทำงานของใจและขันธ์ : หน้า 58/194

ดังนั้น ถ้าขั้นตอนการรับของใจถูกต้องแล้ว ขั้นตอนอื่น ๆ ทั้งจำ คิด รู้ ก็จะพลอย ถูกต้องตามความเป็นจริงไปด้วย แต่หากว่ารับมาผิด ๆ แล้ว ขั้นตอนอื่น ๆ ทั้งจํา คิด รู้ ก็จะพลอยผิดทั้งหมด จากความรู้เรื่องโครงสร้างและกลไกการทำงานของใจทั้ง 4 ขั้นตอนดังกล่าว จะทำให้เรา สามารถทำความเข้าใจเรื่องขันธ์ ที่เป็นองค์ประกอบของใจ คือ เวทนา สัญญา สังขาร และ วิญญาณ เวทนา แปลว่า ความรู้สึก รู้สึกว่าอย่างไร รู้สึกว่าเป็นสุข ก็คือสบายกายสบายใจ หรือรู้สึกว่าเป็นทุกข์ก็คือไม่ สบายกายไม่สบายใจ หรือว่าเฉย ๆ คือทั้งไม่สุข ไม่ทุกข์ ๆ เวทนาเกิดจากอะไร เกิดจากการที่มีวัตถุภายนอกมากระทบประสาทสัมผัสทั้ง 5 แล้ว ก็ส่งไปให้ใจ เมื่อใจรับเอาไว้ แล้วก็เลยเกิดความรู้สึกขึ้นมา เช่น มีรูปมากระทบตา ประสาทตาส่งไปให้ใจ ใจรับเอาไว้ คือ เห็น พอเห็นแล้วก็เลย เกิดความรู้สึกว่า แหม! เห็นรูปนี้สวยจัง เลยสบายใจ หรือไปเห็นสุนัขเน่าทั้งตัว จึงไม่สบายใจ นี้ก็เป็นทุกข์ หรือเห็นคนที่มีหน้าตาธรรมดา เห็นแล้วก็เฉย ๆ เป็นต้น ความรู้สึกที่เกิดขึ้น เพราะมีวัตถุภายนอกมากระทบนี้ เรียกว่า “เวทนาขันธ์” เมื่อมีเสียงมากระทบหู ประสาทหูส่งไปให้ใจ ใจรับเอาไว้ เรียกว่า “ได้ยิน” พอได้ยิน แล้วก็อาจจะสุข เพราะว่าเสียงนั้นเป็นเสียงชม อาจจะทุกข์ เพราะว่าเขานินทา อาจจะเฉย ๆ เพราะว่าเขาพูดเรื่องอะไรก็ไม่รู้ เมื่อมีกลิ่นมากระทบจมูก ประสาทจมูกส่งไปให้ใจ ใจก็รับเอาไว้เรียกว่า “ได้กลิ่น” พอได้ กลิ่นแล้วก็เกิดเวทนา เช่น ถ้าหอมดีจังเลย ก็สบายใจ ถ้าเหม็นจังเลย ก็เป็นทุกข์ หรือมันมีกลิ่น นิด ๆ หน่อย ๆ จึงไม่ได้รู้สึกอะไร เฉย ๆ เมื่อรสมากระทบลิ้น ประสาทลิ้นก็ส่งไปให้ใจ ใจก็รับเอาไว้เรียกว่า “ลิ้มรส” พอลิ้มรสบ ก็เกิดเวทนาขึ้นมาทันที เช่น ถ้ามันอร่อย สุขเวทนาก็เกิด ถ้ามันเผ็ดจนหุบปากไม่ลง หรือขม ทุกขเวทนาก็เกิด หรือไม่อย่างนั้น มันเฉย ๆ ภาษาพระก็ใช้คำว่า อทุกขมสุขเวทนา คือรู้สึก ไม่สุขไม่ทุกข์อะไร เฉย ๆ นี้ก็อีกอย่างหนึ่ง บทที่ 2 พ ร ะ พุ ท ธ คุณ DOU 49