พระพุทธคุณ : หน้า 78/194

4. ภยตูปัฏฐานญาณ คำนึงให้เห็นว่า สังขารร่างกายเป็นภัยเสมือน สัตว์ดุร้าย ไม่น่าจะเข้าใกล้ ซึ่งหมายความว่าไม่ควรจะหลงนิยมชมชื่น อันจะ ดูดดึงให้ใจเราหมกมุ่นเป็นเหตุให้ติดอยู่ในภพ 5. อาทีนวญาณ นี่เป็นอีกแง่หนึ่ง ให้คำนึงถึงโทษแห่งสังขารว่า ถ้าเรา มีอุปาทานยึดมั่นอยู่ว่า เป็นตัวเป็นตนของเราแล้ว จะให้ทุกข์โทษ ดังกล่าวใน ประการที่ 4 นั้นดุจเดียวกัน 6. นิพพิทาญาณ เมื่อพิจารณาเห็นความเป็นไปแห่งสังขารดังกล่าว มาใน 1-2-3-4-5 นั้นแล้ว ก็ให้เกิดปรีชาคิดเบื่อหน่ายสังขารเป็นกำลัง ไม่อยากได้ใคร่ดีแล้ว 7. มุญจิตุกัมยตาญาณ ถึงขั้นนี้ก็ใฝ่ใจที่จะให้พ้นเสียจากสังขาร คือไม่อยากมีสังขาร แต่ไม่ได้หมายความว่าจะให้ทำลายสังขารเสียโดยความโง่ ๆ เช่น ฆ่าตัวตาย ให้นําเนินการที่จะคิดพ้นจากสังขารโดยอุบายที่ถูกทาง 8. ปฏิสังขาญาณ คิดคำนึงหาทางพ้นต่อไป แต่หาทางออก ทางพ้น ไม่ได้ เพราะได้เกิดมาเป็นสังขารเสียแล้ว พะอืดพะอมอย่างนี้เรียกว่า “กลืนไม่เข้า คายไม่ออก สำรอกไม่ไหว” ต่อไปก็ถึง 9. สังขารุเปกขาญาณ วางใจเป็นกลางไว้ เท่ากับว่าเมื่อกลืนไม่เข้า คายไม่ออกแล้ว ก็อมเฉยไว้ก่อน ต่อจากนี้จะมีญาณอีกอันหนึ่งเกิดขึ้น คือ 10. อนุโลมญาณ คำนึงผ่อนให้เป็นไปตามความที่เป็นจริง นี่เป็น มัชฌิมาปฏิปทา เดินสายกลางหันเข้าหาอริยสัจ 4 โดยวิธีดังที่บรรยายมาข้างต้น ว่าโดยรวบรัดตัดความ ก็หันเข้าหาหลัก ธรรมกายนั่นเอง พิจารณาเห็นแจ้งชัด อริยสัจ 4 ด้วยตาธรรมกาย รู้ชัด ด้วยญาณธรรมกาย จึงเป็นวิปัสสนาวิชชา แต่ละอย่าง ๆ ที่กล่าวมาใน 10 ข้อนี้ เป็นอาการหรืออารมณ์ของ วิปัสสนาที่จะพยุงจิตให้ข้ามขึ้นจากโลกีย์ไปสู่ภูมิโลกุตระ คำว่า “สังขารร่างกาย” ในที่นี้ หมายถึง นามรูป นั่นเอง ที่เรียกว่า “นามรูป” นั้น ได้แก่ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ 5 อย่างนี้ รวมกัน ย่นย่อลงเรียกว่า “นามรูป” บทที่ 2 พ ร ะ พุ ท ธ คุณ DOU 69