อรรถกถาพรหมชาลสูตร : หน้า 168/194

1 อรรถกถาพรหมชาลสูตร “ท่านพระอานนท์ เมื่อแสดงธรรมตามที่ได้สดับมา ชื่อว่า ย่อมกระทำพระธรรมกาย ของพระผู้มีพระภาคเจ้าให้ประจักษ์ ด้วยคำนั้นท่านย่อมยังประชาชนผู้กระวนกระวายเพราะไม่ได้ เห็นพระศาสดาให้เบาใจว่า ปาพจน์ คือ พระธรรมวินัยนี้ มีพระศาสดาล่วงไปแล้ว หามิได้ พระธรรมกายนี้ เป็นพระศาสดาของท่านทั้งหลาย ดังนี้...” อรรถกถาจวมานสูตร 2 (พระสูตรว่าด้วยเทวดาจุติมีนิมิต 5 ประการ) “บทว่า ตถาคตปุปเวทเต ธมฺเมวินเย ความว่า ในคำสอนที่สงเคราะห์ด้วยสิกขา 3 ที่พระตถาคต คือพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงแล้ว เพราะว่า คำสอนนั้น ท่านเรียกว่า ธรรมวินัย เพราะชื่อว่า ธรรม เหตุที่ไม่ปราศไปจาก ธรรม และชื่อว่า วินัย เพราะฝึกเวไนยสัตว์ ตามสมควรแก่กิเลส. อีกอย่างหนึ่ง ท่านเรียกว่า ธรรมวินัย เพราะแนะนำผู้มีกำเนิดแห่งบุคคล ผู้มีนัยน์ตามีธุลีน้อย ที่ชื่อว่า เป็นธรรม เพราะ ไม่ปราศไปจากธรรม เหตุที่สมบูรณ์ไปด้วยอุปนิสัย. อีกอย่างหนึ่ง ท่านเรียกว่า ธรรมวินัย เพราะ ฝึกด้วยธรรมอย่างเดียว ไม่ใช่ฝึกด้วยท่อนไม้และศาสตรา อีกอย่างหนึ่ง ท่านเรียกว่า ธรรมวินัย เพราะการฝึกนั้นประกอบด้วยธรรม. อีกอย่างหนึ่ง ท่านเรียกว่า ธรรมวินัย เพราะนำเข้าไปหา ธรรมเพอมร เพื่อมรรคผล และนิพพานตามลำดับ อีกอย่างหนึ่ง ท่านเรียกว่า ธรรมวินัย เพราะเป็นเครื่อง แนะนำที่เป็นไปแล้ว โดยธรรม มีมหากรุณาและพระสัพพัญญุตญาณ เป็นต้น อีกอย่างหนึ่ง ท่าน เรียกว่า ธรรมวินัย เพราะพระธรรม เป็นเครื่องนำเข้าไปหาธรรม ของพระผู้มีพระภาคเจ้า ผู้เป็นองค์ธรรม เป็นธรรมกาย เป็นธรรมสวามี ไม่ใช่นำเข้าไปหา ธรรมของนักตรรกวิทยา ทั้งหลาย. อีกอย่างหนึ่ง ท่านเรียกว่า ธรรมวินัย เพราะเป็นเครื่องแนะนำที่เป็นไปแล้วโดยธรรม คือ มรรคผลหรือในธรรม อันเป็นวินัย ที่จะพึงให้สำเร็จ ในพระธรรมวินัยนั้น.... " 1 2 พระสูตร และ อรรถกถา แปล ทีฆนิกาย สีลขันธวรรค เล่มที่ 1 ภาคที่ 1. (หน้า 127) : มหามกุฏราชวิทยาลัยในพระบรมราชูปถัมป์, 2525. พระสูตร และ อรรถกถา แปล ขุททกนิกาย อิติวุตตกะ เล่มที่ 1 ภาคที่ 4 (หน้า 507-508) : มหามกุฏราชวิทยาลัยในพระบรมราชูปถัมป์, 2525 บทที่ 5 ห ลั ก ฐ า น ธ ร ร ม ก า ย ในคัมภีร์เถรวาท DOU 159