องค์ประกอบของชีวิต : หน้า 55/194

ในเบื้องต้นพระพุทธองค์ทรงชี้ชัดเลยว่า สิ่งมีชีวิตนั้นประกอบด้วย 2 ส่วนสำคัญคือ กาย และ ใจ ซึ่งพระองค์ใช้คำว่า รูป กับ นาม และกายกับใจนี้ทรงแบ่งออกเป็น 5 กอง รวมเรียกว่า ขันธ์ 5 คือ 1. รูป 2. เวทนา 3. สัญญา 4. สังขาร 5. วิญญาณ ส่วนที่เป็น “กาย” ทรงใช้คำว่า “รูป” รูป คืออะไร คือส่วนที่เป็นร่างกายของเรา ประกอบด้วยธาตุดิน ธาตุน้ำ ธาตุลม ธาตุไฟ ซึ่งมาประชุมกันอย่างได้สัดส่วน พระองค์ตรัสไว้ชัดเจนทีเดียว ที่เรียกว่า “รูป” เพราะว่ามันแตกสลายได้ เพราะว่ามันกระทบกระทั่งกับวัตถุภายนอกอยู่ตลอดเวลา กระทบกับ ความหนาวบ้าง ความร้อนบ้าง ความหิวบ้าง ความกระหายบ้าง ทั้งเหลือบ ยุง ริ้น ไร มาไต่ตอม ร่างกายของเรามันก็แตกได้ทำลายได้ พอตากแดดตากฝนเข้าหน่อย มันก็เจ็บไข้ได้ป่วยกันไป แล้ว พอถึงวันหนึ่งก็ย่อมแตกสลายไปเป็นธรรมดา ที่เราเรียกว่า “ตาย” สลายกลับเป็นธาตุดิน บ ธาตุน้ำ ส่วน “ใจ” ก็มีองค์ประกอบ 4 ส่วนคือ เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ก่อนที่จะไปทำความเข้าใจถึงองค์ประกอบของใจทั้ง 4 ส่วนกันต่อไปนั้น มีความ จำเป็นอย่างยิ่ง ที่จะต้องเข้าใจโครงสร้างและกลไกการทำงานของใจเสียก่อน เพราะเป็น พื้นฐานเบื้องต้น ที่จะช่วยให้เข้าใจองค์ประกอบของใจทั้งหมดในแต่ละส่วนได้อย่างง่าย ๆ และ ชัดเจนยิ่งขึ้น แม้ว่าโดยปกติทั่วไป ใจของคนเรานั้นไม่ชอบอยู่นิ่ง ๆ คือ ชอบซัดส่ายไปตามอารมณ์ ต่าง ๆ ที่น่าพออกพอใจ ตามแต่อำนาจของกิเลสจะพาไป แต่ถึงกระนั้นใจก็ยังมีที่อยู่ของมันเอง อย่างถาวร ซึ่งพระเดชพระคุณหลวงปู่วัดปากน้ำ ท่านได้ค้นพบว่า แท้ที่จริงแล้วใจนี้มีลักษณะ 46 DOU พระพุทธคุณ พระธรรมคุณ พระสังฆคุณ