อาหารเป็นปัจจัยให้เกิดรูป : หน้า 88/194

อาหารเป็นปัจจัยให้เกิดรูป มีโอชะเป็นคำรบ 8 คือ ปฐวี อาโป เตโช วาโย วณโณ คนฺโธ วิโส โอชา ซึ่งเรียกว่า “กลาปรูป” คือรูปเกิดจากอาหารเป็นคำ ๆ นี้ จำพวกกวฬิงการาหาร ผัสสาหาร ได้แก่ ผัสสะทั้ง 6 คือ ผัสสะทางตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ ผัสสะ แปลว่า ความกระทบ เช่น เมื่อรูปมากระทบตาก็เกิดขึ้นเรียกว่า “จักขุสัมผัส” อีก 5 อย่างก็เช่นกัน ผัสสะนี้เป็นอาหารเพราะประมวลให้เกิด เวทนาหรือปรนปรือให้เกิดเวทนา 3 ผัสสะที่เกิดจากกระทบอารมณ์ที่ดีก็ให้ เกิดสุขเวทนา กระทบอารมณ์ชั่วก็ให้เกิดทุกขเวทนา อารมณ์ไม่ดีไม่ชั่วก็ให้เกิด อุเบกขาเวทนา ดังเช่นพระสารีบุตรยืนกั้นร่มให้พระศาสดาได้เป็นเวลา 7 วัน โดยไม่หิวโหย ก็เพราะผัสสาหารอย่างนี้ สัตว์นรกดำรงชีพรับเคราะห์กรรมอยู่ได้ ก็เพราะผัสสาหารทางชั่ว คนนอนหลับอยู่ได้ก็ด้วยผัสสะชนิดให้เกิด อุเบกขาเวทนา มโนสัญเจตนาหาร ได้แก่ การคิดอ่านทางใจ มโนสัญเจตนาหารนี้ เป็นอาหารประมวลมา ซึ่งภพ 3 คือ กามภพ รูปภพ อรูปภพ แล้วแต่เจตนา คือมุ่งไปเกาะภพใด เมื่อประกอบถูกส่วนก็ไปสู่ภพนั้น เจตนาเป็นตัวกรรม ได้ในบาลีว่า “เจตนาห์ ภิกเว วทามิ” ซึ่งแปลความว่า “ดูกร ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวว่าเจตนานั้นเองเป็นตัวกรรม คนที่ทำกรรมเป็นกุศล สุคติภพ ย่อมคอยท่ารับรองอยู่ และคนที่ทำกรรมเป็นอกุศล ทุคติภพก็ย่อมคอยท่า รับรองเขาอยู่เหมือนกัน” วิญญาณาหาร วิญญาณ แปลว่า ความรู้แจ้ง ความรู้แจ้งเป็นอาหาร ชนิดหนึ่งเหมือนกัน ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ เหล่านี้เป็นที่รับรองของวิญญาณ วิญญาณย่อมมีรสในอารมณ์ 6 อย่าง ไม่ว่าอย่างใดอย่างหนึ่ง วิญญาณจึงเป็น อาหารประมวลให้เกิดนามรูปได้ในคำว่า “วิญญาณปจฺจยา นามรูป์” ซึ่งแปลว่า วิญญาณเป็นปัจจัยให้เกิดนามรูป สัตวโลก ที่ว่าพระองค์ทรงรู้แจ้งซึ่งสัตวโลกนั้น คือพระองค์ทรงรู้แจ้ง ซึ่งธรรม เป็นที่มาแห่งจิตของสัตว์ทั้งหลาย บ ท ที่ 2 พ ที่ 2 พระพุ ท ธ คุณ DOU 79