การดับทุกข์และอวิชชา : หน้า 50/194

ในด้านสมุทัยนั้น แปลความเป็นสยามภาษาว่า อวิชชาเป็นปัจจัยให้เกิดสังขาร สังขารเป็นปัจจัยให้เกิดวิญญาณ วิญญาณเป็นปัจจัยให้เกิดนามรูป นามรูปเป็นปัจจัยให้เกิดอายตนะ 6 อายตนะ 6 เป็นปัจจัยให้เกิดผัสสะ ผัสสะเป็นปัจจัยให้เกิดเวทนา เวทนาเป็นปัจจัยให้เกิดตัณหา อุปาทานเป็นปัจจัยให้เกิดภพ ชาติเป็นปัจจัยให้มีความแก่ ตัณหาเป็นปัจจัยให้เกิดอุปาทาน ภพเป็นปัจจัยให้เกิดชาติ ความตาย และความเศร้าโศกต่าง ๆ สิ่งเหล่านี้จะดับได้ก็เพราะดับชาติ ชาติดับได้ ก็เพราะดับภพ ภพ จะดับได้ก็เพราะอุปาทานดับ อุปาทานจะดับได้เพราะตัณหาดับ ตัณหาจะดับได้ ก็เพราะเวทนาดับ เวทนาจะดับได้เพราะผัสสะดับ ผัสสะจะดับได้ก็ต่อเมื่อ อายตนะดับ อายตนะจะดับได้ต่อเมื่อนามรูปดับ นามรูปจะดับได้ต่อเมื่อ วิญญาณดับ วิญญาณจะดับได้ต่อเมื่อสังขารดับ สังขารจะดับลงได้ก็เพราะ อวิชชาดับ เหตุผลเกิดดับเกี่ยวข้องกันเป็นลูกโซ่เช่นนี้ เรียกว่า “ปัจจยาการ” ที่ พระองค์ได้รู้แจ้งแทงตลอดในวันตรัสรู้นั้นทั้งสิ้น พิจารณาตามลำดับ ดังที่ยก ขึ้นกล่าวมาข้างต้น เมื่อย่นให้ได้ความเข้าใจอันจะเป็นผลในทางปฏิบัติแล้ว ก็มีตัวสําคัญ อันเดียวคือ อวิชชา เป็นมูลรากฝ่ายเกิด หรือที่เรียกว่า “สมุทัย” และในทางดับ หรือที่เรียกว่า “นิโรธ” ก็ทำนองเดียวกัน อวิชชาเท่านั้นเป็นตัวการสำคัญ ถ้า ดับอวิชชาได้อย่างเดียว อื่น ๆ ดับเรียบหมด เพราะอวิชชาเหมือนต้นไฟ แต่ถ้ายังดับอวิชชาไม่ได้แล้ว ก็ไม่มีหวังว่าอย่างอื่นจะดับได้ ที่หมายสำคัญใน คำสอนของพระองค์จึงอยู่ที่ว่า ให้ผู้ปฏิบัติเพียงหาทางกำจัดอวิชชาเสีย จึงจะ พ้นจากห้วงลึกคือวัฏสงสารได้ DOU 41 บทที่ 2 พ ร ะ พุ ท ธ คุณ