พระสังฆคุณ : หน้า 148/194

เมื่อขันธ์ 5 ไม่ใช่ตน จึงต้องถามว่าอะไรเล่าเป็นตน ถ้าค้นหาตนไม่พบ ก็ไม่รู้ที่ว่าจะทำอะไรให้เป็นที่พึ่งแก่อะไร พระพุทธวจนะที่มีอยู่ว่า “อตฺตาหิ อตฺตโน นาโถ” ซึ่งแปลว่า “ตนเป็นที่พึ่งแก่ตน” จะมิได้มีทางออกหรือ ย่อมเป็นไปไม่ได้ ได้เคยกล่าวมาข้างต้นบ้างแล้วว่า พระองค์ทรงสอน “อนิจจัง ทุกขัง อนัตตา” ก็ด้วยพระปรีชาญาณอันสุขุมคัมภีรภาพเพื่อให้คิดค้น “พระองค์ เน้นสอนทางอนัตตา ก็เพื่อให้เห็นอัตตาเอาเอง” สมในคำ “สนทิฏฐิโก” ซึ่งแปลว่า ธรรมของพระองค์นั้นผู้ที่ปฏิบัติย่อมเห็นเอง “อกขาตาโร” พระองค์ เป็นแต่ผู้ทรงบอกแนวทางให้เท่านั้น ะ ฉะนั้นเมื่อมีเรื่อง “อนัตตา” กับ “อัตตา” ยันกันอยู่ จึงต้องคิดค้น ต่อไป ธรรมของพระองค์จะขัดกันเองไม่ได้ เพื่อที่จะไม่ให้ขัดแย้งกัน จึงต้องแบ่งอัตตา ออกเป็น 2 อย่าง คือ “อัตตาสมมุติ” กับ “อัตตาแท้” อัตตาสมมุติ ได้แก่ กายมนุษย์ กายทิพย์ กายรูปพรหม กายอรูป- พรหม เพราะกายเหล่านี้ ยังมีเกิด มีตาย เป็นกายส่วนโลกีย์ ยังมีกายอีกกายหนึ่งซึ่งเป็นกายโลกุตระ คือ ธรรมกาย ธรรมกายนี้แหละเป็นอัตตาแท้หรือตนแท้ ที่ว่าตนเป็นที่พึ่งแก่ตนนั้น ก็คือเพ่งยึดอาศัยกัน ดำเนินเข้าไปเป็นชั้น คือ เพ่งกายมนุษย์ส่งให้ถึงกายทิพย์ เพ่งกายทิพย์ส่งให้ถึงกายรูปพรหม เพ่งกายรูปพรหมส่งให้ถึงกายอรูปพรหม เพ่งกายอรูปพรหมส่งให้ถึงธรรมกาย กายคือตน อาศัยพึ่งกันเป็นชั้น ๆ เข้าไปเช่นนี้จึงได้ชื่อว่า “ตนเป็นที่พึ่ง แก่ตนในด้านภาวนา” ตามนัยที่กล่าวไว้แล้วโดยละเอียดข้างต้นนั้น ยังมีคําว่า “กาเย กายานุปสฺสี” ในมหาสติปัฏฐานสูตร เป็นหลักฐาน สนับสนุนอีก กายานุปสฺสี แปลว่า เห็นตามหรือตามเห็นซึ่งกาย ๆ บทที่ 4 พ ร ะ สังฆคุณ 4 พระ DOU 139