ส่วนประกอบสำคัญของจักรธรรม : หน้า 18/188

ส่วนประกอบสําคัญประการหนึ่ง ที่จะทำให้รถแล่นไปสู่ที่หมายก็คือล้อรถ หรือที่เรียกว่า จักร นั่นเอง ดังนั้นล้อแห่งธรรมราชรถจึงได้ชื่อว่า จักรธรรม หรือ ธรรมจักร ตามธรรมดา “ล้อ” หรือ “จักร” ย่อมประกอบด้วยส่วนสำคัญ 3 ส่วน คือ ดุม กำ และ กง ส่วน “จักรธรรม” นี้ สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงอุปมาเปรียบ โพธิปักขิยธรรม เป็น ดุม ปฏิจจสมุปบาทธรรม เป็นกำ และอริยสัจ 4 เป็นกง โพธิปักขิยธรรม ธรรมที่เกื้อหนุนแก่อริยมรรคมี 37 ประการ คือ สติปัฏฐาน 4 สัมมัปปธาน 4 อิทธิบาท 4 อินทรีย์ 5 พละ 5 โพชฌงค์ 7 มรรคมีองค์ 8 ปฏิจจสมุปบาท สภาพอาศัยปัจจัยเกิดขึ้น มีองค์ 12 คือ เพราะมีอวิชชา เป็นปัจจัย d de เพราะมีสังขาร เป็นปัจจัย จงมสงขาร จึงมีวิญญาณ เพราะมีวิญญาณ เป็นปัจจัย จึงมีนามรูป เพราะมีนามรูป เป็นปัจจัย จึงมีสฬายตนะ เพราะมีสฬายตนะ เป็นปัจจัย เพราะมีผัสสะ เป็นปัจจัย □ de จงมผสสะ จึงมีเวทนา เพราะมีเวทนา เป็นปัจจัย เพราะมีตัณหา เป็นปัจจัย □ de จงมาณหา จึงมีอุปาทาน เพราะมีอุปาทาน เป็นปัจจัย จึงมีภพ เพราะมีภพ เป็นปัจจัย จึงมีชาติ เพราะมีชาติ เป็นปัจจัย □ d จงมชรามรณะ ตราบใดที่ ดุม ก๋า และกง ยังวางแยกกันอยู่ ตราบนั้น “ลอ” หรือ “จักร” ย่อมไม่บังเกิดขึ้น ต่อเมื่อนายช่างผู้ชาญฉลาดนำอุปกรณ์ทั้ง 3 อย่างนั้นประกอบเข้าด้วยกันอย่างสนิทแนบแน่น “จักร” ที่แข็งแรงมั่นคง พร้อมที่จะนำมาใช้งานอย่างมีประสิทธิภาพจึงจะบังเกิดขึ้น ข้อนี้ฉันใด ขณะที่ทรงแสดงพระธรรมเทศนาธัมมจักกัปปวัตตนสูตรก็ฉันนั้น กล่าวคือพระสัมมาสัมพุทธเจ้า บ ท ที่ 1 เนื้ อ ค ว า ม โ ด ย ย่ อ ข อ ง ท า ง ส า ย ก ล า ง ควา DOU 5