ทุกขสมุทัยอริยสัจ : หน้า 81/188

การเจริญฌานสมาบัติทำให้มีความเห็นว่า การได้ไปบังเกิดเป็นอรูปพรหม เมื่อกายแตกแล้ว อัตตาย่อมขาดสูญ ดังนั้นในชาตินี้เมื่อตนต้องบังเกิดเป็นมนุษย์ จึงพากเพียรเจริญฌานสมาบัติ เพื่อให้ได้ไปบังเกิดเป็นอรูปพรหม ความเห็นเช่นนี้จัดเป็นวิภวตัณหา ตถาคตตรัสเรียกว่า ทุกขสมุทัยอริยสัจ นักปราชญ์ผู้มีปัญญาทั้งหลายพึงเข้าใจเถิดว่า ตัณหา 3 ประการนี้ ได้ชื่อว่า ทุกขสมุทัย อริยสัจ เพราะว่าเป็นเหตุปัจจัยให้เกิดกองทุกข์ต่าง ๆ ได้กล่าวมาแล้วว่า กามตัณหาซึ่ง ปรารถนาเบญจกามคุณทั้ง 5 นั้น เป็นเหตุปัจจัยให้เกิดกองทุกข์ในกามภพ ภวตัณหา และ วิภวตัณหานั้น เป็นเหตุปัจจัยให้เกิดกองทุกข์ในพรหมโลกทั้งสองชั้น คือ รูปภพ และอรูปภพ ตามลำดับ ด้วยเหตุนี้ท่านจึงอธิบายอรรถแห่งสมุทัยว่า กองทุกข์ทั้งปวงนั้นย่อมเกิดมาจาก ตัณหาสิ่งเดียว จะได้เกิดมาแต่สิ่งอื่นก็หามิได้ ถ้าเว้นจากตัณหาเสียแล้ว ชาติทุกข์ ชราทุกข์ และมรณทุกข์นั้น จะไม่มีเป็นอันขาด นักปราชญ์ผู้มีปัญญาควรพิจารณาปลงธรรมสังเวชเถิดว่า ตัณหาตัวนี้นี่แหละที่พาให้ สัตว์ว่ายเวียนวนอยู่ในวัฏสงสารอยู่เป็นเวลานานแสนนานนับภพนับชาติมิได้ โดยไม่เห็นฝั่ง หรือไม่เห็นสถานที่ใดพอจะเป็นที่พึ่งที่อาศัยได้เลย ได้แต่วนไปเรื่อย ๆ ตถาคตจึงตรัสเรียก ตัณหาว่า สมุทัย เพราะตัณหานี้เป็นเหตุปัจจัยให้เกิดกองทุกข์ทั้งปวง พระอริยเจ้าย่อมได้เห็น เหตุนี้ประจักษ์แจ้งแล้ว จึงมีบัญญัติเรียกชื่อว่า ทุกขสมุทัยอริยสัจ 5.1.1 กามตัณหาพาไปสู่อบายภูมิ ตัณหาทั้งหลายล้วนบังเกิดจากความโลภแห่งจิตฝ่ายอกุศล จึงล้วนเป็นบาปทั้งสิ้น สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจึงตรัสเทศนาว่า โลภจิตนี้มีลักษณะยึดมั่นถือมั่นในวัตถุที่ตน รักใคร่ปรารถนาอย่างไม่มีละ ไม่มีวาง จิตของบุคคลนั้นรัดรึงตรึงติดอยู่กับวัตถุสิ่งของที่ตน ปรารถนาอย่างเหนียวแน่น เปรียบประดุจดังวานรติดตั้ง ธรรมดาของวานรที่ติดตั้งนั้น แรก ทีเดียวจะติดเฉพาะตรงที่นั่งก่อน ด้วยความคิดจะดึงก้นให้พ้นจากตรงที่นั่ง วานรจึงใช้เท้าทั้งสี่ ยันเพื่อจะพยุงตัวขึ้น อนิจจา! เท้าทั้งสี่นั้นก็ติดตั้งเข้าไปอีก รวมเป็นติดห้าแห่ง วานรจึงใช้ ปากกัด ปากก็ติดตั้งเข้าไปอีก รวมเป็นหกแห่ง วานรนั้นจึงไม่สามารถจะไหวติงกายได้ เรื่องนี้มี อุปมาฉันใด โลภจิตย่อมมีลักษณะให้รู้สึกรักใคร่รัดรึงตรึงตราอยู่ในวัตถุสิ่งของที่ตนปรารถนา ก็มีอุปไมยฉันนั้น 68 DOU แม่ บ ท แ ห่ ง ธ ร ร ม