การตรัสเทศนาอริยสัจ : หน้า 49/188

บทที่ 3 อริยสัจ 4 ศิลปะแห่งการตรัสเทศนาอริยสัจ ดังได้กล่าวแล้วว่า ในการตรัสเทศนาธัมมจักกัปปวัตตนสูตรนั้น สมเด็จพระสัมมาสัม พุทธเจ้าได้ทรงแสดงอรรถาธิบายหมวดธรรมต่าง ๆ แต่ละหมวดโดยมีเนื้อความสัมพันธ์กัน โดยตลอด ไม่เฉพาะแต่ธัมมจักกัปปวัตตนสูตรเท่านั้น แม้เพียงแต่การตรัสเทศนา เฉพาะอริยสัจที่จัดเป็นกงนั้น เมื่อพระพุทธองค์ตรัสเทศนาทุกขอริยสัจ ก็จะมีเนื้อความกระทบ ถึงสมุทัยอริยสัจ นิโรธอริยสัจ และมรรคอริยสัจ หรือเมื่อตรัสเทศนาสมุทัยอริยสัจ ก็จะมี เนื้อความกระทบถึงทุกขอริยสัจ นิโรธอริยสัจ และมรรคอริยสัจ ขณะเมื่อตรัสเทศนานิโรธอริยสัจ ก็มีเนื้อความกระทบถึงทุกขอริยสัจ สมุทัยอริยสัจ และมรรคอริยสัจ ขณะเมื่อตรัสเทศนามรรค- อริยสัจ ก็มีเนื้อความกระทบถึงทุกขอริยสัจ สมุทัยอริยสัจ และนิโรธอริยสัจ สรุปได้ว่า เมื่อ พระพุทธองค์ตรัสเทศนาอริยสัจแต่ละข้อ ๆ ย่อมมีอรรถหรือเนื้อความครบทั้ง 4 ประการ 3.1 อรรถแห่งทุกขอริยสัจ คือ เมื่อพระพุทธองค์ตรัสเทศนาทุกขอริยสัจ ก็จะมีอรรถครบ 4 ประการ คือ 1. มีอรรถว่าเบียดเบียน 2. มีอรรถว่าปัจจัยประชุมแต่ง 3. มีอรรถว่าเดือดร้อน 4. มีอรรถว่าแปรปรวน ส้ 1. ทุกข์ มีอรรถว่าเบียดเบียน นี้เป็นลักษณะแห่งทุกขอริยสัจโดยแท้ มีอยู่ 12 ประการ 1.1 ชาติ ได้แก่ ทุกข์ประจำ อันบังเกิดแก่สัตว์ที่ถือกำเนิดอยู่ในวัฏสงสาร 1.2 ชรา ได้แก่ ทุกข์อันมีลักษณะทำให้อินทรีย์ร่างกายทรุดโทรม คร่ำคร่า วิกลวิปริต 36 DOU แ ม่ บ ท แ ห่ ง ธ ร ร ม