ตัวอย่างของสัมมากัมมันตะ : หน้า 146/188

เพื่อนำไปรักษาชีวิตมารดาของตนนั้นไม่เป็นการสมควรเลย คิดดังนั้นแล้วจึงปล่อยกระต่าย ไปเสีย เช่นนี้ก็ได้ชื่อว่า สัมปัตตวิรัติ จัดเป็นสัมมากัมมันตะประการหนึ่ง ยังมีเรื่องของอุบาสกอีกผู้หนึ่ง ซึ่งเป็นตัวอย่างของสัมมากัมมันตะ อันเป็นสมาทานวิรัติ มีเรื่องปรากฏว่า อุบาสกผู้หนึ่งสมาทานศีลในสำนักพระมหาเถระองค์หนึ่ง แล้วก็ไปไถนา เมื่อ ถึงเวลาพักจึงปล่อยโคไปกินหญ้า โคนั้นจึงหนีไปในป่า อุบาสกจึงถือมีดไปตามหาโค ขณะที่ กำลังเดินอยู่อุบาสกผู้นั้นได้ถูกงูเหลือมรัดตรงเท้าพันขึ้นไป เขาจึงคิดว่าจะฟันด้วยมีด แต่นึก ขึ้นได้ว่าตนสมาทานศีลไว้แล้ว ไม่บังควรจะฆ่าสัตว์ คิดดังนั้นแล้วจึงไม่ได้ฆ่างู ครั้นถูกงูรัดเจ็บ ปวดมากขึ้นก็คิดจะฆ่างูอีก แต่พอนึกถึงศีลที่ตนรักษาก็ไม่ได้ฆ่างูนั้น อุบาสกคิดจะฆ่างูถึง 3 ครั้ง จึงได้รู้ว่าเหตุที่ตนคิดจะประทุษร้ายต่อนี้ ก็เพราะมีมีดอยู่ในมือ จึงบอกตนเองว่า อย่าเลยเรา จะทิ้งมีดเล่มนี้เสีย คิดเช่นนี้แล้ว ก็ปามีดทิ้งไปไกลและคิดว่า หากชีวิตของตนจะต้องดับสิ้นลง ก็ขอให้สามารถรักษาศีลไว้ได้อย่างเหนียวแน่น อย่าให้ขาดเสีย ด้วยเดชะบุญที่อุบาสกผู้สละ ชีวิตเพื่อรักษาศีลไว้มิให้กินทนาการลง ตัวอุบาสกนั้นก็ร้อนประดุจถ่านเพลิง งูเหลือมมิอาจจะ ทนรัดอยู่ได้ จึงคลายออกแล้วหนีไป อุบาสกนั้นจึงรอดชีวิต เช่นนี้ย่อมได้ชื่อว่า สมาทานวิรัติ อันเป็นสัมมากัมมันตะ การที่บุคคลมิได้สมาทานศีล และเว้นจากการฆ่าสัตว์ ได้ชื่อว่า สัมปัตตวิรัติ หากได้ สมาทานแล้ว จึงเว้นจากการฆ่าสัตว์ ได้ชื่อว่า สมาทานวิรัติ วิรัติทั้ง 2 ประการนี้เกิดด้วยกุศล จิตจึงได้ชื่อว่า สัมมากัมมันตะ อันเป็นโลกิยมรรค เรื่องราวของอริยบุรุษต่อไปนี้ ย่อมเป็นตัวอย่างอันดีของสมุจเฉทวิรัติ ในสมัยพุทธกาล ปรากฏว่า มีบุรุษผู้หนึ่งชื่อว่า อริยะ หาเลี้ยงชีพด้วยการตกปลาทุกวัน สมเด็จพระสัมมาสัม พุทธเจ้าทรงเล็งเห็นอุปนิสัยของบุรุษนั้นด้วยพระทิพพจักขุญาณว่าจะบรรลุถึงซึ่งพระโสดาปัตติผล จึงไปสู่สถานที่ซึ่งบุรุษนั้นกำลังตกเบ็ดอยู่ โดยมีพระภิกษุตามเสด็จไปด้วย ครั้นแลเห็นสมเด็จ พระสัมมาสัมพุทธเจ้าเสด็จมาแต่ไกล บุรุษนั้นก็บังเกิดหิริโอตตัปปะ คือความอายบาปและ กลัวบาป จึงซ่อนเบ็ดไว้ เมื่อเสด็จไปประทับยืนอยู่ต่อหน้าบุรุษนั้นแล้ว สมเด็จพระสัมมาสัม พุทธเจ้าจึงตรัสถามพระสารีบุตรว่าท่านชื่อใด พระสารีบุตรจึงกราบทูลว่า ข้าพระพุทธเจ้าชื่อ สารีบุตร พระพุทธองค์จึงตรัสถามชื่อพระภิกษุตามลำดับลงไปอีก พระสงฆ์ทั้งปวงก็กราบทูล นามของตนตามลำดับต่อ ๆ ไป ขณะที่นั่งฟังพระภิกษุทั้งหลายกราบทูลนามของตนต่อสมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอยู่ โดยลำาดับนั้น อริยบุรุษจึงดำริว่า เมื่อสมเด็จพระบรมศาสดาทรงถามนามพระสงฆ์ทั้งปวงครบ บ ท ที่ 8 8 ม ร ร ค มี อ ง ค์ 8 อันเป็นโลกิยะ DOU 133