ทุกขสมุทัยอริยสัจ : หน้า 80/188

2. ภวตัณหา คือ ความทะยานอยากได้ ภว หรือ ภพ เป็นความทะยานอยากของจิต บุคคลที่มีความเชื่อว่า การได้ไปบังเกิดเป็นพรหมจะไม่ต้องประสบกับความชราและมรณะ จะมี สภาวะคงที่เช่นนั้นตลอดไป จึงทุ่มเทชีวิตจิตใจพากเพียรเจริญฌานสมาบัติ ด้วยจิตปรารถนา จะไปบังเกิดในพรหมโลก สมณพราหมณ์ที่มีความเชื่อเช่นนี้ มีประสบการณ์จากการพากเพียรปฏิบัติเจโตสมาธิ ทำจิตให้บริสุทธิ์ ผ่องใส ปราศจากอุปกิเลส จึงสามารถระลึกถึงขันธ์ที่เคยอาศัยอยู่ในอดีตกาล นับด้วยร้อยชาติ พันชาติ แสนชาติ สามารถระลึกได้ว่า ในอดีตชาติตนเคยเป็นอะไร ในภพใด มีชื่อโคตรอย่างไร มีผิวพรรณอย่างไร เคยเสวยสุขและทุกข์อย่างไร เมื่อจุติจากภพหนึ่งแล้วไป บังเกิดอีกภพหนึ่งจนกระทั่งมาบังเกิดในภพนี้ ประสบการณ์จากการเจริญฌานสมาบัติ ของสมณพราหมณ์เหล่านี้ อย่างสูงสุดอยู่ในระดับรูปภพหรือภาวะแห่งรูปพรหม” นั่นเอง สมณพราหมณ์เหล่านี้จึงมีความเชื่อมั่นว่า พรหมเป็นผู้ประเสริฐสุดและเที่ยงแท้ ดังนั้นในชาตินี้ เมื่อตนต้องมาบังเกิดในโลกมนุษย์ จึงพากเพียรเจริญฌานสมาบัติ เพื่อให้ได้กลับไปบังเกิดใน พรหมโลกอีก ความเห็นเช่นนี้จัดเป็นภวตัณหา ตถาคตตรัสเรียกว่า ทุกขสมุทัยอริยสัจ 3. วิภวตัณหา คือ ความทะยานอยากในวิภพ เป็นความปรารถนาในจิตของ สมณพราหมณ์ที่มีความเชื่อว่า ถ้าได้ไปบังเกิดในอรูปภพ เป็นอรูปพรหม จะไม่ต้องกลับมา บังเกิดในโลกมนุษย์อีก จะดับสังขารหมดสิ้น ณ อรูปภพนั้น แล้วเข้าสู่พระนิพพาน สมณพราหมณ์ที่มีความเชื่อเช่นนี้ มีประสบการณ์จากการพากเพียรปฏิบัติเจโตสมาธิ ทำจิตให้บริสุทธ์ ผ่องใส ปราศจากอุปกิเลส ได้ทิพยจักษุ พากเพียรปรารภขันธ์ในอนาคต เพื่อ ตามศึกษาดูว่า หลังจากความตายแล้วอัตตาจะเป็นอย่างไร สมณพราหมณ์ในกลุ่มนี้มี ประสบการณ์สูงสุดอยู่ที่อรูปภพ คือภพของอรูปพรหม ไม่สามารถเห็นไปไกลกว่านั้น ผลจาก กามภพ โลกเป็นที่อยู่อาศัยของผู้เสพกาม ได้แก่ อบายภูมิ 4 มนุษยโลก และสวรรค์ 6 ชั้น ตั้งแต่ชั้นจาตุมหาราชิกา ถึงชั้นปรนิมมิต - วสวัตดี รวมเป็น 11 ชั้น รูปพรหม โลกเป็นที่อยู่ของพวกรูปพรหม พรหมที่เกิดด้วยกำลังรูปฌาน มี 16 ชั้น มีที่อยู่เรียกว่าพรหมโลก 16 ชั้น คือ (1) พรหมปาริสัชชา (2) พรหมปุโรหิตา (3) มหาพรหมา (4) ปริตตาภา (5) อัปปมาณาภา (6) อาภัสสรา (7) ปริตตสุภา (8) อัปปมาณสุภา (9) สุภกิณหา (10) อสัญญีสัตตา (11) เวหัปผลา (12) อวิหา (13) อตัปปา (14) สุทัสสา (15) สุทัสสี (16) อกนิฏฐา อรูปพรหม อรูปภพ พรหมที่ไม่ใช่รูปพรหม หรือพรหมในอรูปภพ มี 4 ชั้น คือ (1) อากาสานัญจายตนะ (2) วิญญาณัญจายตนะ (3) อากิญจัญญายตนะ (4) เนวสัญญานาสัญญายตนะ กำหนดที่ว่างหาที่สุดมิได้เป็นอารมณ์ กำหนดวิญญาณหาที่สุดมิได้เป็นอารมณ์ กำหนดภาวะที่ไม่มีอะไร ๆ เป็นอารมณ์ ภาวะมีสัญญาก็ไม่ใช่ ไม่มีสัญญาก็ไม่ใช่ บ ท ที่ 5 ทุ ก ข สมุทัยอริยสัจ DOU 67