ความสำคัญของสมาธิในพุทธศาสนา : หน้า 124/188

สมาธินั้นคือลักษณะที่จิตแน่วแน่อยู่ในอารมณ์เดียว ไม่ฟุ้งซ่านกระสับกระส่าย วุ่นวาย ไปในอารมณ์อื่นอันเป็นเหตุภายนอก สมาธินี้เป็นสิ่งสำคัญยิ่ง กุศลธรรมทั้งปวงจะสำเร็จได้ก็ ด้วยสมาธิจิตของเราเองเป็นสำคัญ สมาธิจิตนี้เป็นที่ประชุมไว้ซึ่งกุศลธรรมทั้งปวง กองกุศล ทั้งปวงจะมีผลมาก ก็ด้วยอาศัยสมาธิจิต อนึ่ง พระภิกษุในบวรพุทธศาสนาจะสำเร็จปฐมฌาน ทุติยฌาน ตติยฌาน จตุตถฌาน และปัญจมฌานนั้น ก็ย่อมสำเร็จด้วยสมาธิจิต พระอริยบุคคลทั้งหลายจะสำเร็จซึ่งมรรคผล นิพพานนั้น ก็ด้วยสมาธิจิตนี้เอง สมาธิจิตนี้จึงเป็นที่สรรเสริญของพระอริยเจ้าทั้งหลาย ทั้งปวงในบวรพุทธศาสนา 7.3 มรรคมีองค์ 8 เกิดพร้อมกับกุศลกรรมทั้งปวง มรรคทั้ง 8 ประการนี้ ย่อมบังเกิดในภูมิทั้ง 4 คือ กามาพจรภูมิ รูปาพจรภูมิ อรูปา พจรภูมิ และโลกุตรภูมิ เมื่อบังเกิดในโลกุตรภูมิ ก็ได้ชื่อว่าโลกุตรมรรค เมื่อบังเกิดในกามาพจรภูมิ ก็ได้ชื่อว่าโลกิยมรรค มรรคอันเป็นโลกีย์นั้น คือสัตบุรุษผู้มีศรัทธาสร้างกุศลอันประกอบด้วย การบาเพ็ญทาน รักษาศีล เจริญภาวนา และสดับฟังพระธรรมเทศนาเป็นสําคัญ หมายความว่า บุคคลบำเพ็ญทานครั้งใด ครั้งนั้นก็ได้ชื่อว่า ปฏิบัติตามมรรคมีองค์ 8 ถ้ารักษาศีลครั้งใด ครั้งนั้นก็ได้ชื่อว่า ปฏิบัติตามมรรคมีองค์ 8 ถ้าได้บำเพ็ญเพียรภาวนาและสดับฟังพระธรรม เทศนาเวลาใด เวลานั้นก็ได้ชื่อว่า บำเพ็ญมรรคมีองค์ 8 ทั้งนี้เพราะมรรคทั้ง 8 ประการนี้เกิด พร้อมด้วยศีล ทาน และการกุศลทั้งปวงนั้นทุก ๆ ครั้ง ขณะใดที่พระโยคาวจรบำเพ็ญมรรคมีองค์ 8 ได้บริสุทธิ์บริบูรณ์ และถูกต้องตามหลัก มัชฌิมาปฏิปทา คือส่งใจเข้าไปอยู่ในตัว ตั้งมั่นอยู่ ณ ศูนย์กลางกายฐานที่ 7 แล้ว ใจจะปล่อย วางจากอารมณ์ภายนอก ครั้นปฏิบัติได้ถูกส่วนก็จะเห็นดวงใสสะอาดบริสุทธิ์เกิดขึ้น ณ ศูนย์กลาง กายฐานที่ 7 นั่นเอง ดวงใสนี้เรียกว่า ดวงปฐมมรรค หรือดวงธรรมานุปัสสนาสติปัฏฐาน อย่าง เล็กมีขนาดเท่าดวงดาวในอากาศ อย่างกลางขนาดดวงจันทร์ในคืนวันเพ็ญ อย่างใหญ่ก็ขนาด ดวงอาทิตย์ตอนเที่ยงวัน ดวงปฐมมรรคนี้เกิดขึ้นจากการประชุมพร้อมกันของมรรคมีองค์ 8 หรือเรียกว่า มรรคสมังคี ซึ่งเป็นต้นทางเดินของใจไปสู่อายตนนิพพาน เมื่อโยคาวจรดำเนินจิตบรรลุถึงดวงปฐมมรรคแล้ว ถ้าวางจิตนิ่งอยู่กับที่ จิตก็อาจจะ ถอนกลับมาสู่อารมณ์ภายนอกดังเดิม ดังนั้นท่านจึงสอนมิให้วางจิตอยู่กับที่ แต่ให้ดำเนินจิต เข้าสู่กลางดวงปฐมมรรคนั้น ไม่ข้ามรรคสมังคีก็จะขยายออกกว้าง จิตก็จะดำเนินเข้าสู่ บ บ า ที่ 7 ทุ ก ข น โ ร ธ ค า ม น ป ฏิ ป ท า อริยสัจ DOU 111