องค์ประกอบของมัชฌิมาปฏิปทา : หน้า 38/188

ประชุมแห่งโพธิปักขิยธรรมทั้งปวง อันประกอบด้วย สติปัฏฐาน 4 สัมมัปปธาน 4 อิทธิบาท 4 อินทรีย์ 5 พละ 5 และโพชฌงค์ 7 ก็ฉันนั้น 1) สติปัฏฐาน 4 การตั้งสติกำหนดพิจารณาสิ่งทั้งหลายให้รู้เห็นตามความเป็นจริง ประกอบด้วย 1. กายานุปัสสนาสติปัฏฐาน คือ การตั้งสติก้าหนดพิจารณากาย 2. เวทนานุปัสสนาสติปัฏฐาน คือ การตั้งสติกำหนดพิจารณาเวทนา 3. จิตตานุปัสสนาสติปัฏฐาน คือ การตั้งสติกำหนดพิจารณาจิต 4. ธัมมานุปัสสนาสติปัฏฐาน คือ การตั้งสติก้าหนดพิจารณาธรรม 2) สัมมัปปธาน 4 ความเพียรชอบ 4 อย่าง ได้แก่ 1. สังวรปธาน เพียรระวังไม่ให้บาปเกิดขึ้น 2. ปหานปธาน เพียรละบาปที่เกิดขึ้นแล้ว 3. ภาวนาปธาน เพียรให้กุศลเกิดขึ้น 4. อนุรักขนาปธาน เพียรรักษากุศลที่เกิดขึ้นแล้วไม่ให้เสื่อม 3) อิทธิบาท 4 คุณเครื่องให้ถึงความสำเร็จ ประกอบด้วยองค์ 4 คือ 1. ฉันทะ ความพอใจ หมายถึง ใฝ่ใจรักจะทำสิ่งนั้นอยู่เสมอ และปรารถนาจะ ทําให้ได้ผลดียิ่ง ๆ ขึ้นไป จิตฝักใฝ่ 2. วิริยะ ความเพียร หมายถึง ขยันหมั่นประกอบสิ่งนั้นด้วยความพยายาม อดทน 3. จิตตะ ความคิด หมายถึง ตั้งจิตรับรู้ในสิ่งที่ทำและทำสิ่งนั้นด้วยความคิด เอา 4. วิมังสา ความไตร่ตรองหรือทดลอง หมายถึง หมั่นใช้ปัญญาพิจารณาใคร่ครวญ ตรวจตราหาเหตุผล และตรวจสอบข้อบกพร่องในสิ่งที่ทำนั้น ตลอดจนคิดค้นวิธีแก้ไขปรับปรุง บทที่ 2 พระ ธ ร ร ม เ ท ศ น า ธั ม ม จั ก กั ป ป วัต ตน สูตร DOU 25