สัมมาวายามะ และ สัมมาสติ : หน้า 42/188

6. สัมมาวายามะ คือ สัมมัปปธาน หรือความเพียร 4 ประการ ได้แก่ 1. ความเพียรเพื่อที่จะละอกุศลธรรมที่ตนเคยกระทำ 2. ความเพียรเพื่อที่จะมิให้อกุศลธรรมที่ยังไม่เกิดบังเกิดขึ้น 3. ความเพียรบำเพ็ญกุศลธรรมที่ตนยังไม่เคยบำเพ็ญมาก่อน 4. ความเพียรบำเพ็ญกุศลธรรมที่ตนเคยบำเพ็ญให้เพิ่มพูนยิ่ง ๆ ขึ้นไปอีก 7. สัมมาสติ ความหมายโดยเบื้องสูง หมายถึงการบำเพ็ญสติปัฏฐาน อันได้แก่ การ ตั้งสติกำหนดพิจารณาสิ่งทั้งหลายให้รู้เห็นตามความเป็นจริง คือตามสภาวะที่สิ่งนั้นเป็นอยู่ ตามปกติ มี 4 ประการ คือ 1. กายานุปัสสนาสติปัฏฐาน คือการพิจารณาเห็นกายในกายอยู่เนือง ๆ ได้แก่ การ พิจารณาเห็นกายต่าง ๆ ซึ่งซ้อนกันอยู่ภายในกายมนุษย์นี้ นับตั้งแต่กายมนุษย์ละเอียด หรือ กายฝันจนกระทั่งถึงกายธรรมระดับต่าง ๆ 2. เวทนานุปัสสนาสติปัฏฐาน คือการพิจารณาเห็นเวทนาทั้งภายในและภายนอก อยู่เนือง ๆ หมายถึงการเห็นสุข ทุกข์ ไม่สุข ไม่ทุกข์ ของกายในกายที่ซ้อนกันอยู่ เวทนา ภายนอกคือเวทนาของกายมนุษย์ เวทนาภายในคือเวทนาของกายภายในตั้งแต่กายมนุษย์ ละเอียดเข้าไปตามลำดับ 3. จิตตานุปัสสนาสติปัฏฐาน คือการพิจารณาเห็นจิตในจิตทั้งภายในและภายนอก อยู่เนือง ๆ หมายถึงการรู้ชัดถึงสภาวะจิตตลอดเวลา เช่น ถ้าจิตระคนด้วยราคะ หรือโทสะ หรือ โมหะ ก็รู้ชัดว่าจิตระคนด้วยกิเลสอย่างใด หรือถ้าจิตหลุดพ้น ก็รู้ชัดว่าจิตหลุดพ้น ไม่หลุดพ้นก็ รู้ว่าไม่หลุดพ้น จิตภายนอกคือจิตของกายมนุษย์ ส่วนจิตภายใน คือจิตของกายภายใน นับแต่ กายมนุษย์ละเอียดเป็นต้นไป 4. ธัมมานุปัสสนาสติปัฏฐาน คือการพิจารณาเห็นธรรมภายในและภายนอกอยู่ เนือง ๆ การพิจารณาเห็นธรรมภายนอก ได้แก่ การพิจารณาให้เห็นดวงธรรมที่ทำให้เป็นกาย มนุษย์หยาบ ส่วนการพิจารณาเห็นธรรมภายในนั้น หมายถึงพิจารณาให้เห็นดวงธรรมที่ทำให้ เป็นกายภายในต่าง ๆ นับตั้งแต่กายมนุษย์ละเอียดเข้าไปเรื่อย ๆ สําหรับความหมายในเ องต่ำา สัมมาสติ หมายถึง สติที่ระลึกนึกคิดในการบุญ เป็นต้น บทที่ 2 พระ ธ ร ร ม เ ท ศ น า ธั ม ม จั ก กั ป ป วัต ตน สูตร DOU 29