ทุกข์จากพยาธิและความตาย : หน้า 68/188

พยาธิทั้งหลายซึ่งทำให้ร่างกายมีลักษณะอาการว่า เจ็บไข้ เหน็ดเหนื่อย เมื่อยขบ เมื่อ ทำให้ บังเกิดขึ้นในเรือนกายของสัตว์ไม่ว่าครั้งใดย่อมทําให้ร่างกายของสัตว์นั้นถอยกำาลังวังชา กายาเสื่อมโทรมลง อันพยาธินี้มีอุปมาเหมือนลูกม้าอาชาไนย หรือต้นกาฝาก หรือต้นอ้อและขุยไผ่ เมื่อบังเกิดขึ้นแก่เรือนกายใดแล้ว ก็มีแต่จะทําให้เรือนกายนั้นหวั่นไหวไร้ความสุข เสวยแต่ ทุกขเวทนากระวนกระวายอยู่ร่ำไป แม้พระอริยเจ้าทั้งหลายรวมทั้งพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ถูก พยาธิทั้งหลายเบียดเบียนเหมือนกัน ด้วยเหตุนี้ตถาคตจึงตรัสเทศนาพยาธิทุกข์ด้วยประการ ฉะนี้ (หมายเหตุ พยาธิทุกข์นี้ ไม่มีปรากฏในบทสวดธัมมจักกัปปวัตตนสูตร) 4.4 มรณทุกข์ ทุกข์เพราะความตาย เมื่อสมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสเทศนาพระบาลีในมรณทุกข์นั้น มีเนื้อความว่า ธรรมทั้งหลายมีจุติ คือการดับจิตแห่งสัตว์ทั้งหลายก็ดี การทำลายขันธ์ร่างกายแห่งสัตว์ ทั้งหลายก็ดี การทิ้งร่างกายอันเน่าเปื่อยของสัตว์ก็ดี การขาดชีวิตินทรีย์แห่งสัตว์ก็ดี ธรรมเหล่า นี้ตถาคตเรียกชื่อว่า มรณธรรม คือความตายทั้งสิ้น มรณธรรมนี้เองที่ยังสัตว์ทั้งปวงให้เป็น ทุกข์นักหนา ทั้งนี้เพราะเมื่อใกล้จะถึงมรณกาล เตโชธาตุ คือธาตุไฟภายในสรีรกายของสัตว์ นั้นก็จะทวีความร้อนแรงกล้าขึ้น ทำให้สัตว์นั้นร้อนทุรนทุราย กระวนกระวาย ระส่ำระสายไป ทั่วสรรพางค์กายเปรียบประดุจมีคนมาก่อกองเพลิงไว้เหนือลม นี้ก็เป็น มรณทุกข์ ประการหนึ่ง อนึ่ง สัตว์ทั้งหลายที่ได้เคยสร้างกรรมอันชั่วช้าลามกไว้ ไม่ว่าจะเป็นทางกายหรือวาจา เป็นผู้ขาดความเมตตากรุณา ครั้นเมื่อใกล้มรณกาลก็อาจจะมีทุกขนิมิตปรากฏให้เห็นล่วงหน้า บางครั้งก็ปรากฏเห็นเพลิงในนรก บางครั้งก็ให้เห็นนายนิรยบาลคือผู้รักษานรก ถือเครื่อง ศาสตราวุธมาแวดล้อม บางครั้งก็ให้เห็นโซ่ตรวน บางครั้งก็ให้เห็นแร้งกามาแวดล้อมอยู่ก็มี สัตว์ ผู้นั้นก็สะดุ้งตกใจเสียดายชีวิต ทำให้เกิดพะว้าพะวังมิใคร่จะยอมให้จิตดับจากร่าง เกิดอาการ ต่อสู้ขัดขืนแย่งชิงกัน บางจำพวกก็ร้องโวยวายไขว่คว้าไปมาอย่างขาดสติ บางพวกก็โทมนัส น้อยใจในตนเอง เพราะเหตุที่เคยประพฤติตนเป็นพาล ตั้งอยู่ในความประมาท ไม่เคยบำเพ็ญ กุศลธรรม มาบัดนี้ก็ให้รู้สึกหวาดกลัวภัยในนรกเป็นอย่างยิ่ง อันนี้ก็จัดเป็น มรณทุกข์ อีก ประการหนึ่ง ส่วนบุคคลบางคนมีทรัพย์สมบัติมากมายมหาศาล มีบุตรภรรยาญาติสนิทมิตรสหาย เป็นอันมาก เมื่อใกล้จะถึงมรณกาลก่อนจะดับจิตออกจากร่างก็ให้รู้สึกพะว้าพะวัง กังวลด้วย บ ท ที่ 4 ท ก บ อ ริ ย สั จ DOU 55