การข่มมานะและการสร้างกุศล : หน้า 157/188

ถวายนมัสการ พระปัจเจกพุทธเจ้าจึงกล่าวเตือนสติขึ้นว่า “ดูก่อนมหาบุรุษ อาตมภาพนี้ได้ตรัสรู้เป็นพระปัจเจกพุทธเจ้า ส่วนท่านไซร้จะได้ ตรัสรู้เป็นพระสัพพัญญูพุทธเจ้าในแผ่นดินนี้ เหตุไฉนจึงมาลุแก่อำนาจมานะเช่นนี้ ไม่สมควร แก่ท่านเลย” แม้พระปัจเจกพุทธเจ้าให้โอวาทสั่งสอนเช่นนั้นแล้ว พระดาบสก็มิได้กระทํานมัสการ พระปัจเจกพุทธเจ้าแต่ประการใด ทั้งมิได้แสดงความสนใจไต่ถาม ว่าตนจะได้ตรัสรู้เป็น พระสัมมาสัมพุทธเจ้าเมื่อใด เพราะเหตุด้วยมานะนั้น พระปัจเจกพุทธเจ้าจึงกล่าววาจาว่า “ดูก่อนดาบส ท่านจงรู้ด้วยว่า สภาวะแห่งอาตมภาพนี้ประเสริฐกว่าชาติกำเนิดแห่ง ท่านมากมายนัก ถ้าหากท่านคิดว่ามีชาติกำเนิดประเสริฐแล้ว ก็ลองเหาะเหินขึ้นไปเที่ยวใน อากาศดังเช่นอาตมภาพนี้สิ” กล่าวจบแล้ว พระปัจเจกพุทธเจ้าจึงเหาะขึ้นสู่อากาศไปสู่ป่าหิมพานต์ เมื่อพระปัจเจก พุทธเจ้าเสด็จไปแล้ว ดาบสนั้นก็บังเกิดธรรมสังเวช ได้คิดว่าพระปัจเจกพุทธเจ้าองค์นี้มีศิลปะ ประเสริฐนัก จึงสามารถเหาะเหินไปในอากาศดุจสำลีอันถูกลมพัดปลิวไปในอากาศ และรู้สึก ละอายใจที่ตนมีมานะด้วยชาติกำเนิด จึงมิได้แสดงคารวะต่อพระปัจเจกพุทธเจ้าพระองค์นั้น ขณะเดียวกันก็รำพึงในใจว่า ศีลนี้เป็นสิ่งประเสริฐแท้สำหรับชาวโลก ส่วนมานะนั้นหากมีมาก ขึ้นก็มีแต่จะพาตัวเรานี้ไปสู่นรกเป็นแน่แท้ ดำริเช่นนั้นแล้วจึงตั้งปณิธานว่า ตราบใดที่อาตมา ยังข่มมานะลงไม่ได้ ตราบนั้นก็จะยังไม่ไปหาผลไม้ ครั้นแล้วพระดาบสก็เข้าไปในบรรณศาลา สมาทานอุโบสถศีลเพื่อจะข่มมานะเสีย นั่งเพียรพยายามข่มมานะอยู่ในบรรณศาลาด้วยการ เพ่งกสิณภาวนา ให้บังเกิดอภิญญาสมาบัติ ภายหลังต่อมาจึงออกไปนั่งเหนือแผ่นศิลา ณ ที่ สำหรับจงกรม ฝ่ายนกพิราบก็ตั้งความเพียรพยายามเพื่อจะข่มราคะ งูเหลือมก็เพียรพยายามเพื่อจะ ข่มโทสะ สุนัขจิ้งจอกก็เพียรพยายามเพื่อจะข่มโลภะ หมีก็เพียรพยายามเพื่อจะข่มโมหะ พระ ดาบสก็เพียรพยายามเพื่อจะข่มมานะ ความเพียรพยายามทั้ง 5 ประการนี้ ย่อมได้ชื่อว่า สัมมาวายามะ อันเป็นโลกิยมรรค บังเกิดด้วยกุศลจิต 8.6.3 กิจประการที่ 3 ทำกุศลธรรมที่ยังไม่เคยเกิดให้เกิดขึ้น สัมมาวายามะอันจะให้บังเกิดกุศลธรรมซึ่งยังมิได้บังเกิดนั้น มีตัวอย่างอันดีดังปรากฏ 144 DOU แม่ บ ท แ ห่ ง ธ ร ร ม