อุปริคหณสติและสัมมาสมาธิ : หน้า 160/188

2. อุปริคหณสติ อุปริมาณสตินี้มีอุปมาดุจขุนพลแก้วแห่งสมเด็จบรมจักรพรรดิราชอัน เมื่อรู้ว่าชนทั้งหลายหมู่ใดมิได้กระทำประโยชน์แก่สมเด็จบรม พิจารณาซึ่งฝูงชนทั้งปวง จักรพรรดิราช ก็ยังชนทั้งหลายหมู่นั้นให้ออกไปไกลจากสมเด็จพระบรมจักรพรรดิราช ชนทั้ง หลายหมู่ใดกระทำประโยชน์ให้แก่สมเด็จบรมจักรพรรดิราช ก็ยังชนทั้งหลายหมู่นั้นให้เข้ามา ใกล้สมเด็จบรมจักรพรรดิราช ข้อนี้มีอุปมาฉันใด อุปริคหณสติ ก็มีอุปไมยฉันนั้น คือแสวงหา สติแห่งธรรมทั้งหลายว่า ธรรมทั้งหลายมีกายทุจริตเป็นต้น เป็นสิ่งอันหาประโยชน์มิได้ก็ บรรเทาเสีย ธรรมทั้งหลายมีกายสุจริตเป็นต้น ย่อมเป็นประโยชน์ก็ยึดถือเอาไว้ 8.8 สัมมาสมาธิ สัมมาสมาธินั้นมีลักษณะ 2 ประการ คือ 1. ปาโมกขสัมมาสมาธิ 2. อวิกเขปนสัมมาสมาธิ 1. ปาโมกขสัมมาสมาธิ ปาโมกขสัมมาสมาธินั้นเป็นประธานแก่กุศลธรรมทั้งปวง อุปมาดุจยอดปราสาท อันเป็นประธานแก่กลอน ทั้งหลาย ด้วยเหตุนี้พระนาคเสนจึงอุปมา ถวายแก่สมเด็จพระยามิลินทราช มีเนื้อความว่า “มหาราช ดูกรบพิตรพระราชสมภาร กลอนทั้งหลายแห่งปราสาทนั้นจะมีจำนวน เท่าใดก็ตาม ย่อมมียอดปราสาทเป็นประธาน กลอนทั้งหลายย่อมตั้งน้อมโอนไปประชุมกันยัง ยอดปราสาท ยอดปราสาทนั้นย่อมล้ำเลิศกว่ากลอนทั้งหลายทั้งปวง ข้อนี้มีอุปมาฉันใด กุศล- ธรรมทั้งหลายจะมีจํานวนสักเท่าใดก็ตาม ย่อมน้อมโอนไปในสัมมาสมาธิ สัมมาสมาธิจึงเป็นที่ ประชุมแห่งกุศลธรรมทั้งหลาย ก็มีอุปไมยดุจยอดปราสาทนั้น” 2. อวิกเขปนสัมมาสมาธิ อวิกเขปนสัมมาสมาธินั้นมีสภาวะยังธรรมทั้งหลายให้ บังเกิดด้วยสัมมาสมาธิ โดยมิให้ฟุ้งซ่านด้วยอุทธัจจะ และให้ตั้งอยู่มั่นคงในอารมณ์เดียว จึงมี อุปมาว่า ชื่อว่าพระมหากษัตราธิราชเมื่อเสด็จพระราชดำเนินไปสู่สงครามยุทธนั้น ย่อมทอด พระเนตรแลดูเสนาทั้งหลายทั้งปวง ครั้นเห็นเสนาย่อหย่อนในจุดใด ก็เสด็จไปยังจุดนั้น ยัง กลอน คือ ไม้ที่พาดบนแปสำหรับวางเครื่องมุงหลังคาจาก บ ท ที่ 8 8 ม ร ร ค มี อ ง ค์ 8 อันเป็นโลกิยะ DOU 147