สาระสำคัญแห่งธัมมจักกัปปวัตตนสูตร : หน้า 20/188

ทั้งปวงที่ทรงแสดงนั้น ไม่ว่าจะเป็นบทสั้นเพียงประโยคเดียว หรือบทยาวเพียงใดก็ตาม จึงเป็น ไปเพื่อการบรรลุมรรคผลนิพพานทั้งสิ้น สำหรับพระธรรมเทศนาธัมมจักกัปปวัตตนสูตร นอกจากพระพุทธองค์จะทรงชี้ทางสว่าง คือการปฏิบัติอันจะนำไปสู่เป้าหมายสูงสุดของชีวิตหรือ พระนิพพานแล้ว ยังได้ทรงจำแนกให้เห็นอย่างชัดเจนถึงวิธีปฏิบัติอันหาประโยชน์มิได้ มิ หนำซ้ำยังกอปรด้วยโทษมหันต์อีกด้วย การที่พระองค์ทรงสามารถยืนยันในคุณและโทษแห่งวิธี ปฏิบัติเหล่านั้นได้ ก็เพราะเหตุที่ได้ทรงมีประสบการณ์ประจักษ์แจ้งถ่องแท้ ด้วยพระปัญญา ของพระองค์เอง ทั้ง 3 วิธี ซึ่งถือว่าเป็นสาระสำคัญแห่งธัมมจักกัปปวัตตนสูตร คือ 1. กามสุขัลลิกานุโยค 2. อัตตกิลมถานุโยค 3. มัชฌิมาปฏิปทา 1. กามสุขัลลิกานุโยค คือ การประกอบตนแสวงหาความสุขจากเบญจกามคุณทั้ง 5 อันประกอบด้วยรูป เสียง กลิ่น รส และสัมผัสทางกาย ซึ่งเป็นเหตุให้ตั้งบ้านเรือน หรือมี ครอบครัว เป็นโลกิยะ เป็นกิจแห่งปุถุชน ยิ่งปล่อยใจไปจรดกับกามคุณมากเท่าใด กิเลส ตัณหาก็สั่งสมมากขึ้น ๆ ใจจึงยิ่งมืดมัวลง ประดุจดวงอาทิตย์ที่ถูกเมฆหมอกบดบังฉะนั้น ที่ใด ถูกครอบงำด้วยความมืด ที่นั้นย่อมหาความสว่างมิได้ ข้อนี้มีอุปมาฉันใด ดวงใจที่จดจ่ออยู่กับ เบญจกามคุณก็มีอุปไมยฉันนั้น คือปราศจากแสงสว่างที่จะส่องให้เห็นหนทางอันน้อมไปสู่ มรรคญาณ' แล้วเกิดปัญญารู้แจ้งในสัจธรรม จนสามารถพัฒนาจิตแห่งตนให้บรรลุโลกุตรธรรม ได้ในที่สุด กามสุขัลลิกานุโยคหน่วงเหนี่ยวให้สรรพสัตว์ทั้งหลายหลงอยู่ในอวิชชา (ความไม่รู้จริง) จึงต้องเสวยทุกขเวทนาอยู่ในห้วงสังสารวัฏกันมิรู้สุดรู้สิ้น ด้วยเหตุนี้สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า จึงตรัสเทศนาว่า กามสุขัลลิกานุโยคนั้นเป็นธรรมอันเลว เป็นของปุถุชน คือบุคคลผู้หมกอยู่กับ กิเลส จะมีประโยชน์สักน้อยนิดก็หาไม่ มิได้เป็นของพระอริยเจ้า บรรพชิตจึงมิควรเสพ คือไม่ ควรประพฤติปฏิบัติเลย เพราะไม่สามารถพ้นไปจากข้าศึกคือกิเลสได้ ธรรมนี้ตถาคตได้ตรัสรู้ แล้วด้วยพระปัญญาอันยิ่งของพระองค์เอง 2. อัตตกิลมถานุโยค คือ การทรมานตนโดยหาประโยชน์มิได้ เป็นวิธีการปฏิบัติตน ของพวกเดียรถีย์ คือนักบวชภายนอกพระพุทธศาสนา โดยมุ่งหวังจะดับกิเลสแห่งตนเสีย การ มรรคญาณ คือ ญาณที่ทำให้ละสังโยชน์หรือกิเลสที่ผูกมัดใจสัตว์ไว้ บ ท ที่ 1 เนื้ เนื้ อ ค อ ว ค ว า ม โ ด ย ย่ อ ข อ ง ท า ง ส า ย ก ล า ง DOU 7 า ม