ตัณหาเป็นบ่วงอันมั่นคง : หน้า 89/188

ผู้มีปัญญาทั้งหลายพึงพิจารณาเถิดว่า ธรรมดาว่าบ่วง คือตัณหานี้ เป็นบ่วงอันมั่นคง บ่วงใด ๆ จะมั่นคงแน่นหนาเหมือนบ่วงตัณหานี้หามิได้เลย ถึงแม้เครื่องจองจำซึ่งทำด้วยเหล็ก เช่น โซ่ตรวนก็ดี ทำด้วยไม้ เช่น ชื่อและคาก็ดี ทำด้วยป่านและปอ เช่น เชือกสำหรับผูกมัด นักโทษก็ดี เครื่องผูกและเครื่องจองจำทั้งปวงนี้ ถึงจะผูกให้แน่นหนาเพียงใด ก็ไม่มั่นคงเหมือน ดังเครื่องผูกเครื่องจองจ๋าคือ ตัณหา เครื่องจองจ๋าอื่นนั้น ถ้าบุคคลปรารถนาจะตัดฟันด้วยมีดพร้าและขวานที่คมแล้ว ก็อาจ จะตัดฟันเสียได้ แต่เครื่องจองจำคือตัณหานี้ ถึงแม้จะมีพร้าและขวานที่ผมสักปานใด ก็มิอาจจะ ติดฟันให้ขาดสะบั้นลงได้ เครื่องจองจําคือตัณหานี้ พ้นวิสัยที่จะตัดฟันให้ขาดสะบั้นด้วยคมพร้า และขวาน ด้วยเหตุนี้ตถาคตจึงตรัสว่า เครื่องจองจําคือตัณหานั้น เป็นเครื่องจองจําอันมั่นคง แข็งแรงยิ่งกว่าเครื่องจองจําทั้งปวง เครื่องมืออันจะใช้ตัดเครื่องผูกคือตัณหาให้ขาดสะบั้นลงได้ มีอยู่เพียงสิ่งเดียวคือ พระอรหัตมรรคญาณ บุคคลผู้แสวงหาดาบคือพระอรหัตมรรคญาณนั้น จึงจะต้องสละเสียซึ่ง กามสุข อย่าได้เอื้อเฟื้อมีใจอาลัยในกามราคะ พึงยินดีในการรักษาศีล ปฏิบัติธุดงค์ และเพียร พยายามในการเจริญสมถกรรมฐานและวิปัสสนากรรมฐาน เพียรพยายามเจริญให้ยิ่ง ๆ ขึ้นไป จนกว่าจะได้ดาบ คือพระอรหัตมรรคญาณ ถ้าประสบผลสำเร็จเมื่อใดก็จะตัดรอนเครื่องผูกคือ ตัณหาให้ขาดสะบั้นลงได้เมื่อนั้น 5.2.3 ตัณหาเปรียบดังแมงมุม สัตว์ทั้งหลายที่ยินดีด้วยกามราคะ ย่อมเกี่ยวข้องอยู่ด้วยกามราคะและอำนาจแห่งโทสะ ย่อมลุ่มหลงอยู่ด้วยอำนาจแห่งโมหะ ย่อมประพฤติตนไปตามกระแสแห่งตัณหา มิอาจจะ ล่วงพ้นจากข่ายคือตัณหานี้ได้ เปรียบประดุจดังแมงมุม ซึ่งชักใยจึงออกไปเป็นตาข่ายสำหรับ ดักสัตว์ เช่น เหลือบและยุง เป็นต้น ธรรมดาว่าแมงมุมนั้น เมื่อชักใยออกเป็นตาข่ายไว้แล้ว ก็นอนอยู่ท่ามกลางตาข่ายนั้น ถ้ามีสัตว์อื่นเป็นต้นว่าเหลือบและยุงบินมาติดตาข่ายที่ตนขึงไว้ ในทันทีที่ตาข่ายไหวสะเทือนถึง ตน เจ้าแมงมุมก็จะไต่ออกไปตามใยอย่างรวดเร็ว แล้วจับเอาสัตว์นั้นมาเจาะกินเยื่อสมองเป็น ภักษาหาร ครั้นกินเสร็จแล้ว แมงมุมก็เคลื่อนกลับเข้าไปนอนรอเหยื่ออยู่ ณ ที่เดิม จะได้ออก ไปจากตาข่ายเสียก็หามิได้ ข้อนี้มีอุปมาฉันใด อุปไมยก็เช่นเดียวกับบุคคลที่ยินดีอยู่ในกามราคะ บ 76 DOU แ ม่ บ ท แ ห่ ง ธ ร ร ม