มรรคอริยสัจ : หน้า 51/188

มรรคอริยสัจ โดยทรงมีพระราชประสงค์ที่จะแสดงให้เห็นว่า กองทุกข์ทั้งปวงจะกระทำให้สัตว์ เดือดร้อนระส่ำระสาย ก็เพราะเหตุที่สัตว์ทั้งหลายมัวเมา ตั้งอยู่ในความประมาท ขาดความ อุตสาหะในการปฏิบัติตามมรรคอริยสัจอันประกอบด้วยองค์ 8 ประการ ถ้าสัตว์ทั้งหลาย อุตสาหะเพียรพยายามปฏิบัติตามมรรคอริยสัจแล้ว กองทุกข์ทั้งปวงก็จะไม่บังเกิดขึ้น สมเด็จ พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงมีพระพุทธประสงค์จะทรงชี้ให้เห็นความเกี่ยวเนื่องสัมพันธ์ตลอดถึง มรรคอริยสัจ จึงทรงแสดงอรรถแห่งทุกขอริยสัจในคำรบสามนี้ 4. ทุกข์ มีอรรถว่าแปรปรวน อรรถประการที่สี่นี้ พระพุทธองค์ทรงแสดงอรรถาธิบาย เกี่ยวเนื่องตลอดถึงนิโรธอริยสัจ ทรงมีพระพุทธประสงค์จะแสดงให้เห็นว่า กองทุกข์ทั้งปวง มี ชาติทุกข์หรือทุกข์แห่งการเกิด เป็นต้น จะกระทำให้สัตวโลกเดือดร้อนถึงซึ่งวิปริตต่าง ๆ นั้น ก็ เพราะเหตุที่ยังมิได้สำเร็จนิโรธอริยสัจคือพระนิพพาน เมื่อใดท่านผู้มีวาสนาบารมี มีปัญญาแก่ กล้าได้บรรลุอริยมรรคอริยผล กระทำให้แจ้งซึ่งพระนิพพานได้พระนิพพานเป็นอารมณ์แล้ว เมื่อ นั้นกองทุกข์ทั้งปวงก็จะอันตรธานไปสิ้น จะประสบแต่ความสุขชั่วนิรันดร์ ที่จะแปรปรวนวิปริต ตกไปอยู่ในอำนาจทุกข์นั้นจะไม่มีเป็นอันขาด ด้วยเหตุที่พระพุทธองค์ทรงมีพระประสงค์จะชี้ให้ เห็นความชัดตลอดถึงนิโรธอริยสัจ จึงทรงแสดงอรรถแห่งทุกขอริยสัจประการที่ 4 3.2 อรรถแห่งสมุทัยอริยสัจ สำหรับสมุทัยอริยสัจนั้น พระพุทธองค์ได้ทรงแสดงอรรถไว้ 4 ประการเหมือนกัน คือ 1. มีอรรถว่าประมวลมา 2. มีอรรถว่าเป็นเหตุ 3. มีอรรถว่าประกอบการ 4. มีอรรถว่าเป็นกังวล 1. สมุทัย มีอรรถว่าประมวลมา อรรถประการแรกนี้เป็นลักษณะแห่งสมุทัยอริยสัจ โดยตรง กล่าวคือตัณหานั้นเป็นหัวหน้าใหญ่ เป็นพนักงานตกแต่งกองทุกข์ให้แก่สัตว์ทั้งปวงไม่ เลือกหน้า ตัณหานั้นแบ่งออกโดยสังเขปได้ 2 ประการ คือ 1.1 อัตตัตถะตัณหา คือ ปรารถนาจะให้เป็นประโยชน์แก่ตนเอง ต้องการจะให้ทรัพย์ ศฤงคารและบริวารทั้งปวงมาเป็นของตน 38 DOU แ ม่ บ ท แ ห่ ง ธ ร ร ม