ญาณทัสสนะอันมีปริวัฏฏ์ 3 มีอาการ 12 : หน้า 23/188

1.3 ญาณทัสสนะอันมีปริวัฏฏ์ 3 มีอาการ 12 ดังได้กล่าวแล้วว่า มรรคมีองค์ 8 เป็นข้อปฏิบัติอันเป็นปัจจัยให้เจ้าชายสิทธัตถะบรรลุ พระสัมมาสัมโพธิญาณ ตรัสรู้แจ้งในอริยสัจ 4 ประการ เกี่ยวกับเรื่องนี้พระสัมมาสัมพุทธเจ้า ตรัสว่าพระญาณหรือปัญญาอันรู้แจ้งในอริยสัจ 4 นั้น พระองค์ได้ทรงทบทวนถึง 3 รอบ แล้วจึงกล้าตรัสปฏิญาณว่า พระองค์ได้ทรงบรรลุพระอนุตตรสัมมาสัมโพธิญาณแล้ว ดังนั้น ญาณทัสสนะอันรู้แจ้งในอริยสัจ 4 จึงได้ชื่อว่า ญาณทัสสนะอันมีปริวัฏฏ 3 มีอาการ 12 ซึ่งได้แก่ 1. สัจจญาณ คือ ทรงมีพระญาณหยั่งรู้อริยสัจ 4 แต่ละอย่าง ๆ ตามสภาวะที่เป็นจริงว่า นี้คือทุกขอริยสัจ นี้คือทุกขสมุทัยอริยสัจ นี้คือทุกขนิโรธอริยสัจ นี้คือทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจ 2. กิจจญาณ คือ ทรงมีพระญาณหยั่งรู้กิจอันจะต้องทำในพระอริยสัจ 4 แต่ละอย่างว่า ควรก้าหนดรู้ทุกขอริยสัจ ควรละทุกขสมุทัยอริยสัจนั้นเสีย ควรทำให้แจ้งในทุกขนิโรธอริยสัจ และควรปฏิบัติทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจให้ยิ่ง ๆ ขึ้นไป 4 3. กตญาณ คือ ทรงมีพระญาณหยั่งรู้กิจอันทรงกระทำแล้วในอริยสัจ 4 แต่ละอย่างว่า ได้ทรงกำหนดรู้ทุกขอริยสัจแล้ว ได้ทรงละทุกขสมุทัยอริยสัจแล้ว ได้ทรงทําให้แจ้งแล้วในทุกขนิโรธอริยสัจ ได้ทรงปฏิบัติทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจแล้ว 10 DOU แ ม่ บ ท แ ห่ ง ธ ร ร ม