พระโกณฑัญญะและอริยมรรคอริยผล : หน้า 167/188

ในขณะที่สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสพระธรรมเทศนาพระธัมมจักกัปปวัตตน สูตรจบลงนั้น พรหมทั้งหลายจำนวนสิบแปดโกฏิ เทพยดาอื่น ๆ อีกเป็นอันมาก และพระ โกณฑัญญเถรเจ้าก็ได้สําเร็จอริยมรรคอริยผล มีดวงตาเห็นธรรม บรรลุพระโสดาปัตติมรรค พระโสดาปัตติผล เป็นพระโสดาบันผู้ประหารเสียซึ่งอาสวกิเลส เป็นสมุจเฉทได้ 3 ประการ คือ สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา และสีลัพพตปรามาส เป็นพระอริยบุคคลในพระศาสนา สักกายทิฏฐิ หมายถึง ความเห็นเป็นเหตุถือตัวถือตน เช่น เห็นรูปเป็นตน เห็นเวทนา เป็นตน เป็นต้น วิจิกิจฉา หมายถึง ความสงสัยเคลือบแคลงในกุศลธรรมทั้งหลาย สีลัพพตปรามาส หมายถึง ความยึดถือว่าบุคคลจะบริสุทธิ์หลุดพ้นได้ด้วยศีลและวัตร คือถือว่า เพียงประพฤติศีลและวัตรให้เคร่งครัดก็พอที่จะบริสุทธิ์หลุดพ้นได้โดยไม่ต้องอาศัย สมาธิและปัญญา รวมทั้งการถือศีลและวัตรอย่างงมงาย โดยสักแต่ว่าทำตาม ๆ กันไป หรือ โดยนิยมว่าขลัง ว่าศักดิ์สิทธิ์ โดยไม่เข้าใจความหมายและความมุ่งหมายที่แท้จริง เมื่อสมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสเทศนาธัมมจักกัปปวัตตนสูตรจบลงแล้ว พระ- ปัญจวัคคีย์ทั้งห้าต่างก็มีจิตชื่นชมยินดีในพระพุทธภาษิตของพระองค์ยิ่งนัก เหล่าเทพยดาทั้ง หลายต่างก็ร้องป่าวประกาศให้ได้ยินขึ้นไปว่า อันว่าธัมมจักกัปปวัตตนสูตรอันประเสริฐ หาสิ่งใดเสมอเหมือนมิได้นี้ เหล่าสมณะ พราหมณ์ เทพยดา มาร และพรหม พวกใดพวกหนึ่ง ในโลกนี้มิอาจแสดงได้ แต่พระพุทธองค์ได้ทรงแสดงให้ปรากฏในราวป่าอิสิปตนมฤคทายวัน ใกล้กันกับพระนครพาราณสีในกาลบัดนี้แล้ว เมื่อเหล่าเทพยดาทั้งหลายร้องป่าวประกาศกัน ดังขึ้นไปถึงเทพยดาทั้งหลายที่อยู่ใน ชั้นจาตุมหาราชิกาเทวโลกนั้น เหล่าเทพยดาในชั้นจาตุมหาราชิกาก็ป่าวประกาศกันกึกก้องให้ ได้ยินต่อขึ้นไปถึงเทพยดาในชั้นดาวดึงส์ เทพยดาทั้งหลายในชั้นดาวดึงส์ก็ช่วยกันประกาศต่อ ๆ ไปให้ได้ยินขึ้นไปถึงเทพยดาชั้นยามา เทพยดาแต่ละชั้น ๆ ก็ป่าวประกาศต่อ ๆ ไปจนถึงชั้นดุสิต ตราบเท่าถึงอกนิฏฐภวัคคพรหม พร้อมกันนั้นโลกธาตุนี้ก็กึกก้องกัมปนาทปั่นป่วนหวั่นไหวไป ทั้งเบื้องบนและเบื้องล่าง ตลอดทั่วทุกทิศานุทิศ แสงสว่างโชติช่วงอันยิ่งใหญ่ก็ปรากฏไปทั่วโลก ธาตุ ล่วงลบกลบเทวานุภาพของเทพยดาทั้งหลายในโลก ลำดับนั้น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจึงทรงเปล่งอุทานวาจาชมเชยว่า “อัญญาส วาโภ โกณฑัญโญ อัญญาสิ วตโภโกณฑัญโญ” แปลว่า “ดูก่อนท่านผู้เจริญทั้งหลาย 154 DOU แ ม่ บ ท แ ห่ ง ธ ร ร ม