ทุกข์จากชาติและความแก่ : หน้า 65/188

แท้จริงบรรดาทุกข์ทั้งปวงที่บังเกิดมีแก่บุคคลที่ถือกำเนิดเกิดมาในโลก ก็เพราะมีชาติ เป็นเหตุปัจจัย ส่วนสัตว์ในนรกนั้นต้องเสวยทุกข์นานัปการ มีเพลิงเผาผลาญเป็นต้นนั้น ก็มี ชาติเป็นปัจจัยให้ปฏิสนธิเช่นเดียวกัน ทุกข์นี้จัดเป็นชาติทุกข์ประการที่แปด นอกจากนี้ สัตว์ทั้งหลายที่บังเกิดเป็นดิรัจฉาน ล้วนต้องเสวยทุกขเวทนาอย่างแสนสาหัส เพราะถูกบุคคลต่าง ๆ เบียดเบียนรบกวน ทำทารุณกรรมต่าง ๆ เป็นต้นว่า ตีด้วยแส้บ้าง แทงด้วยปฏิกบ้าง ขว้างด้วยก้อนหินบ้าง หรือไม่ก็ปลดปลงชีวิตลงเสียบ้าง ที่ต้องเสวย ทุกขเวทนาเช่นนี้ ก็เพราะชาติทุกข์เป็นปัจจัยให้ปฏิสนธิในดิรัจฉานกำเนิด ทุกข์นี้จัดเป็นชาติ ทุกข์ประการที่เก้า ส่วนสัตว์ที่บังเกิดในเปตติวิสัย” นั้นเล่า ยิ่งต้องเสวยทุกขเวทนาแสนสาหัส ด้วยการ อดข้าวอดนํ้า ตากแดดตากลม เป็นต้น ทุกข์นี้ก็จัดเป็นชาติทุกข์ประการที่สิบ 4.2 ชราทุกข์ ทุกข์เพราะความแก่ เมื่อสมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสเทศนาชราทุกข์ พระพุทธองค์ได้ประทานคำ นิยามไว้ว่า ความชราอันใดที่มีสภาวะทำให้อินทรีย์ร่างกายของสัตว์คร่ำคร่า วิกลวิการ วิปริตต่าง ๆ มีผมหงอก ฟันหัก แก้มตอบ ผิวหนังหดหู่เป็นเกลียวเหี่ยวแห้ง ตามืดตามัว หูหนักหูตึง ควรแก่การสมเพชเวทนานั้น ตถาคตเรียกว่า ชราทุกข์ อันชราทุกข์นี้บุคคล ทั้งหลายจะเล็งเห็นด้วยมังสจักษุ ก็หาไม่ เว้นไว้แต่บุคคลที่ประกอบด้วยปัญญาจักษุเท่านั้น จึงจะเล็งเห็นโดยแท้ เปรียบประดุจเพลิงไหม้ป่าแล้วดับไป เพลิงนั้นก็มิได้ปรากฏอยู่ ณ ที่ไหม้ จะมีเหลือปรากฏแก่ชนทั้งหลายก็เฉพาะเถ้าถ่านเท่านั้น อันชราทุกข์นี้จะปรากฏแก่บุคคล ทั้งหลายก็หาไม่ ต่อเมื่อบุคคลทั้งหลายได้เห็นผู้อื่นผู้ใดผมหงอก ฟันหัก แก้มตอบ ผิวหนังเหี่ยว ย่น หรือเห็นตามืดตามัว หูตึง จึงรู้ว่าความชราได้ปรากฏขึ้นแล้ว นี้ก็มีอุปมาเหมือนที่เพลิงไหม้ ปรากฏฉะนั้น ถ้ามิฉะนั้น ชราทุกข์ก็อุปมาเหมือนน้ำท่วมป่าแล้วพัดพากิ่งไม้ใบไม้ หยากเยื่อเชื้อฝอย ลอยไปถึงที่ใด ชนทั้งหลายจึงรู้ว่าน้ำท่วมไปถึงที่นั้น หรือมิฉะนั้นชราทุกข์ก็อุปมาเหมือนลม เปตติวิสัย หมายถึง สัตว์จำพวกหนึ่งซึ่งเกิดอยู่ในอบายชั้นที่เรียกว่า ปิตติวิสัย หรือเปตติวิสัยได้รับความทุกข์ทรมานเพราะไม่มีอาหารจะกิน แม้เมื่อมีก็กินไม่ได้ หรือกินได้โดยยาก มังสจักษุ หมายถึง พระเนตรของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่งาม แจ่มใส ไว และเห็นได้ชัดเจนแม้ในระยะไกล แต่ในที่นี้หมายถึงดวงตา ของมนุษย์ทั่วไป 52 DOU แ ม่ บ ท แ ห่ ง ธ ร ร ม