นิโรธอริยสัจ : หน้า 53/188

3.3 อรรถแห่งนิโรธอริยสัจ สำหรับนิโรธอริยสัจก็มีอรรถอยู่ 4 ประการเหมือนกัน คือ 1. มีอรรถว่ารื้อตนออก 2. มีอรรถว่าสิ้นความกังวล 3. มีอรรถว่าหยุดคิดปรุงแต่ง 4. มีอรรถว่าเป็นอมตะ คือไม่ตาย 1. นิโรธ มีอรรถว่ารื้อตนออก อรรถข้อแรกนี้เป็นลักษณะอันแท้จริงของนิโรธ- อริยสัจ กล่าวคือ บุคคลใดบรรลุพระนิพพานแล้ว บุคคลนั้นย่อมยกตนพ้นออกไปจากวัฏสงสาร ไม่ต้องเวียนตายเวียนเกิดกันอีก 2. นิโรธ มีอรรถว่าสิ้นความกังวล สมเด็จพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงชี้ให้เห็นว่า สัตว์ ทั้งปวงจะเป็นธุระกังวลอยู่ด้วยกิเลสกามและวัตถุกาม ทั้งนี้เพราะมีสันดานประกอบอยู่ด้วยตัณหา ถ้าตัดตัณหาได้ขาดจากสันดาน ก็จะทำให้สิ้นธุระกังวลทั้งปวง และปราศจากทุกข์ทั้งปวง นั่นคือบรรลุพระนิพพาน พระธรรมเทศนาย่อมชี้ให้เห็นถึงความสัมพันธ์ระหว่างนิโรธอริยสัจ กับสมุทัยอริยสัจ 3. นิโรธ มีอรรถว่าหยุดคิดปรุงแต่ง พระธรรมเทศนาข้อนี้สมเด็จพระผู้มีพระภาคเจ้า ทรงปรารถนาจะชี้ให้เห็นความสัมพันธ์ระหว่างนิโรธอริยสัจกับมรรคอริยสัจ โดยประทาน พระธรรมเทศนาว่า พระโยคาวจรเจ้าผู้มีปัญญาย่อมพิจารณาเห็นว่านายช่างคือตัณหาย่อม ตกแต่งเรือนคือรูปกายให้แก่สัตว์ทั้งปวง ให้สัตว์ทั้งปวงเวียนทุกข์เวียนทนวิบากอยู่ในเรือน ของตน ถ้าหากผู้ใดต้องการจะหลบลี้หนีไปจากรูปกายอันปรุงแต่งไว้ด้วยตัณหา ก็จะต้อง ปฏิบัติตามมรรคอริยสัจ ให้ใจหยุดคิดปรุงแต่งให้ได้ นั่นคือ หยุดเป็นตัวสำเร็จ 4. นิโรธ มีอรรถว่าเป็นอมตะคือไม่ตาย สมเด็จพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงปรารถนาจะ แสดงความสัมพันธ์ระหว่างนิโรธอริยสัจกับทุกขอริยสัจ จึงประทานอรรถาธิบายว่า นิโรธอริย สัจนั้นเป็นน้ำอมฤตที่จะระงับโรคคือทุกข์ทั้งปวง กล่าวคือกองทุกข์ทั้ง 12 ประการดังได้ กล่าวมาแล้วนั้น เปรียบเสมือนโรคอันทำให้บุคคลเวียนตายเวียนเกิดอยู่ในวัฏสงสาร หากได้ ดื่มน้ำอมฤต คือนิโรธอริยสัจแล้ว โรคทั้ง 12 ประการย่อมระงับดับหายไปสิ้นเป็นแน่แท้ 40 DOU แ ม่ บ ท แ ห่ ง ธ ร ร ม