โสกทุกข์และปริเทวทุกข์ : หน้า 70/188

มองเห็นเป็นซี่ ๆ ดูน่าเวทนานัก พยาธิทุกข์นั้นเปรียบได้กับข้าศึกคนที่สาม ซึ่งออกมาโบยตี ยั่ายเบียดเบียนบีฑาเราทั้งปวง ให้ได้รับความเจ็บไข้เสียดแทงทั่วสรรพางค์กาย บางทีก็เป็นโรค ต่าง ๆ ต้องนอนแซวนับเป็นแรมเดือนแรมปีก็มี ทนทุกขเวทนาลำบากแสนสาหัส สุดจะหาคำ อุปมามากล่าวได้ ส่วนมรณทุกข์นั้นไซร้ เปรียบได้กับข้าศึกคนที่สี่ ซึ่งมาตัดศีรษะเราท่าน นี้ก็ เปรียบเสมือนมรณกาล ดับสังขารขาดเสียซึ่งชีวิตินทรีย์ ทุกข์ทั้ง 4 ซึ่งอุปมาเสมือนข้าศึก 4 นาย ก็มีความดังพรรณนามาด้วยประการฉะนี้ 4.5 โสกทุกข์ ทุกข์เพราะความเศร้าใจ เสียใจ เมื่อสมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสเทศนามรณทุกข์จบลงแล้วจึงตรัสเทศนาโสกทุกข์ มีเนื้อความตามพระบาลีว่า ลักษณะของความโศกนั้น คือสภาวะอันกระทําให้ จิตแห่ง เราท่านทั้งหลายเดือดร้อนระส่ำระสาย ให้กระวนกระวายแห้งเหือดไป ยามนอนก็นอนไม่หลับ ยามรับประทาน รับประทานไม่ได้ ทั้งนี้อาจจะมีสาเหตุมาจากการสูญเสียญาติมิตร หรือ ทรัพย์สมบัติ นี้คือลักษณะของโลกทุกข์ เบียดเบียนอยู่ในสันดานแห่งเราท่านทั้งหลายทั้งปวง ให้เสวยทุกขเวทนาเนือง ๆ 4.6 ปริเทวทุกข์ ทุกข์เพราะตัดอาลัยไม่ขาด ปริเทวทุกข์มีอาการให้ร้องไห้ร่ำไห้พรพิไร มีน้ำตาไหลฟูมฟองนองเนตร โดยมีสาเหตุ มาจากมารดา บิดา บุตร ภรรยา และคณาญาติถึงแก่ความตาย หรืออาจมีเหตุมาจากการ สูญเสียทรัพย์สมบัติ แล้วทำให้บ่นเพ้อละเมอราวกับวิกลจริตไปทุกวันทุกเวลา เสวยทุกขเวทนา อยู่เป็นนิจนิรันดร์ ปริเทวทุกข์นี้เองที่กระทำให้จิตแห่งสัตว์ทั้งปวงเดือดดิ้นอยู่เนือง ๆ 4.7 ทุกขทุกข์ ทุกข์ที่ทำให้จิตใจสลดหดหู ความทุกข์ที่ทําให้จิตใจสลดหดหู่ ทอดถอนใจอันเนื่องมาจากโรคาพาธก็ดี เนื่องมา จากการที่ตนต้องอาชญา มีการถูกเฆี่ยนตีจองจำไว้ก็ดี ถูกตัดมือตัดเท้าก็ดี เนื่องมาจากการทน ทุกขเวทนาตามลำพังผู้เดียวไร้ญาติขาดมิตรก็ดี เนื่องมาจากความยากจนเข็ญใจไม่มีเสื้อผ้า เครื่องนุ่งห่ม เครื่องประดับเครื่องถนิมพิมพาภรณ์เสมอเหมือนผู้อื่น เป็นเหตุให้รู้สึกสลดสังเวช บทที่ 4 ทุ ก บ อ ริ ย สัจ DOU 57