มิจฉาอาชีวะและสัมมาอาชีวะ : หน้า 152/188

บางคนก็กระทำโจรกรรมโดยตรง มีการฉกชิงวิ่งราว จี้ปล้น ทำร้าย ข่มเหง แย่งชิงเอา ทรัพย์ของผู้อื่นมาเลี้ยงชีวิต ดังนี้ย่อมได้ชื่อว่า มิจฉาอาชีวะ สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านั้นเมื่อจะตรัสเทศนาสัมมาอาชีวะ คือการเลี้ยงชีวิตอัน ชอบธรรมนั้น พระองค์จะตรัสเทศนามิจฉาอาชีวะคือการเลี้ยงชีวิตผิดธรรมนี้ให้ทราบกันก่อน ดุจบุคคลผู้จะบอกหนทางอันปราศจากภัย ย่อมจะบอกหนทางอันประกอบด้วยภัยให้รู้ก่อน เมื่อ เว้นจากหนทางอันประกอบด้วยภัยเสียได้แล้ว ก็ย่อมเดินไปตามหนทางอันปราศจากภัย ข้อนี้มี อุปมาฉันใด การประพฤติตนเพื่อเลี้ยงชีพโดยเว้นจากมิจฉาอาชีวะได้แล้ว ย่อมได้ชื่อว่า สัมมา- อาชีวะ ก็มีอุปไมยฉันนั้น การค้าขายโดยชอบธรรมเพื่อเลี้ยงชีวิตนี้ ยังมีปรากฏในเสรีวะชาดก ตั้งแต่ครั้งพระผู้มี พระภาคเจ้ายังทรงเป็นพระโพธิสัตว์ ในพระชาตินั้นทรงบังเกิดเป็นพ่อค้าเครื่องประดับ มีชื่อว่า เสรีวะพาณิช ด้วยเหตุว่าอยู่ในเมืองเสร็วนคร ส่วนเทวทัตนั้นบังเกิดเป็นพ่อค้าเหมือนกัน และมี นามเช่นเดียวกับพระโพธิสัตว์นั้น พ่อค้าทั้งสองข้ามแม่น้ำนิลพาหา แล้วเดินทางไปยังอันธ ปุรนคร เทวทัตนั้นเข้าไปก่อน ร้องขายเครื่องประดับ ไปจนถึงบ้านเศรษฐีแห่งหนึ่งซึ่งกำลังตก ทุกข์ได้ยาก เหลือแต่ยายกับหลานอยู่ด้วยกันสองคน เมื่อได้ยินเสียงร้องขายเครื่องประดับ กุมารีผู้หลานก็อ้อนวอนให้ยายซื้อเครื่องประดับ จึงเรียกเทวทัตพาณิชเข้าไป ยายก็เอาถาดทองคำเก่าคร่ำคร่า เปรอะเปื้อนจนดูไม่รู้ว่าเป็นทองคำ นำมาให้เทวทัตพาณิชดูพลางบอกให้พ่อค้านำถาดนี้ไปเพื่อแลกกับสร้อยให้แก่กุมารีตามแต่จะให้ ฝ่ายเทวทัตพาณิชหยิบถาดทองมา แล้วใช้เข็มขูดขีดดูก็รู้ว่าถาดนั้นเป็นทองคำแท้ควรค่าแก่ ราคาหมื่นตำลึง จึงบังเกิดความโลภด้วยคิดว่าเจ้าของไม่รู้ว่าถาดนั้นเป็นทองแท้ จึงคิดจะ ล่อลวงเอาถาดทองคำนั้นเสีย จึงกล่าวตอบไปว่าถาดใบนั้นเก่าคร่ำคร่า หาราคามิได้ถึงครึ่งมาสก จึงวางถาดนั้นไว้แล้วเลยไปเร่ขายที่อื่น สักครู่ต่อมาโพธิสัตว์พาณิช ก็ร้องขายสร้อยมาถึงหน้าบ้านยายหลานคู่นั้น ทั้งสองจึง เรียกโพธิสัตว์พาณิชเข้าไป แล้วนำถาดใบเดิมนั้นมาให้ดู พร้อมทั้งบอกให้โพธิสัตว์พาณิชน์ ถาดใบนั้นไปแล้วขอสร้อยตามแต่จะให้แก่กุมารี พระโพธิสัตว์พ่อค้าหยิบถาดใบนั้นมาพิจารณา ดู ก็รู้ว่าเป็นทองคำแท้ควรจะมีราคาสักหมื่นตำลึง จึงบอกไปตามความจริงว่า ถาดใบนี้มีราคา หนึ่งหมื่น ทรัพย์ทั้งหมดของเขามีราคารวมกันแล้วยังห่างไกลกับราคาถาดใบนั้นมาก ผู้เป็น ยายจึงกล่าวว่า พาณิชคนก่อนกล่าวว่าถาดใบนี้เก่าคร่ำคร่า จะหาราคาเพียงครึ่งมาสกก็หามิได้ จึงวางถาดไว้เสีย บัดนี้ท่านบอกว่า ถาดเป็นทองแท้ควรมีราคาถึงหมื่นตำลึง คงจะเป็นบุญ บ ท ที่ 8 8 ม ร ร ค มี อ ง ค์ 8 อันเป็นโลกิยะ DOU 139