สัมมาสมาธิ และ ธรรมจักร : หน้า 43/188

ว่า คิดที่จะบำเพ็ญทาน รักษาศีล ระลึกถึงคุณพระรัตนตรัย ระลึกถึงผู้มีพระคุณ เช่น บิดามารดา ครูอาจารย์ เป็นต้น 8. สัมมาสมาธิ หมายถึง การเจริญอุปจารสมาธิ และอัปปนาสมาธิ อุปจารสมาธิ คือ จิตตั้งมั่นในที่ใกล้จะได้สำเร็จฌาน ส่วนอัปปนาสมาธิ คือองค์สมาบัติมีปฐมฌานเป็นลำดับต้น มีปัญจมฌานเป็นลำดับสูง สำหรับความหมายในเบื้องต่ำ หมายถึงความตั้งใจแน่วแน่ ไม่ย่อหย่อนแห่งจิตในขณะบำเพ็ญทาน รักษา ศีล เจริญภาวนา สดับฟังพระธรรมเทศนา ความแน่วแน่แห่งจิตในขณะบำเพ็ญกุศลธรรมดังกล่าวแต่ละขณะ จัดเป็นขณิกสมาธิจึงถือเป็น สัมมาสมาธิด้วย 2.4 ธรรมจักร ยานสู่พระนิพพาน คำว่า จักร โดยทั่วไปหมายถึง ล้อ เมื่อนำไปประสมกับคำอื่น เช่น จักรเกวียน ก็หมาย ถึงล้อเกวียน จักรรถ ก็หมายถึงล้อรถ ล้อย่อมประกอบด้วยส่วนสำคัญ 3 ส่วน คือ กง กำ และดุม กง หมายถึง ส่วนที่เป็นวงล้อ ก๋า หมายถึง ส่วนที่เป็นซี่ล้อซึ่งเชื่อมระหว่างกงกับดุม ดุม หมายถึง ส่วนกลางของล้อ เป็นที่รวมของกำและเป็นที่สอดเพลา ส่วนประกอบทั้งสามสิ่งคือ กง ก๋า และดุม หากแบ่งแยกกันอยู่ก็ยังไม่เรียกว่า วงล้อ หรือ วงจักร ต่อเมื่อนายช่างผู้ชาญฉลาดนำดุมมาเจาะ แล้วติดกำเข้ากับดุม แล้วเอากงมาสวมเข้า ตรงปลายก๋า เชื่อมโยงกัน ควบคุมกันเข้าเป็นอันดีแล้ว จึงได้ชื่อว่าจักรเกวียน หรือจักรรถ สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดงพระธรรมเทศนาแก่พระปัญจวัคคีย์ทั้ง 5 ว่า ธัมมจักกัปปวัตตนสูตรนี้ประกอบด้วยองค์ 3 คือ 1. โพธิปักขิยธรรม ซึ่งอุปมาเสมือนเป็นดุม 2. ปฏิจจสมุปบาท ซึ่งอุปมาเสมือนเป็นกำ 3. อริยสัจ 4 ซึ่งอุปมาเสมือนเป็นกง จากการที่ทรงอุปมาเช่นนี้ ย่อมแสดงให้เห็นถึงสัมพันธภาพอย่างใกล้ชิดระหว่างธรรม ทั้ง 3 หมวด โดยเหตุนี้จึงมีชื่อว่า “ธรรมจักร” ในทำนองเดียวกับจักรเกวียน หรือจักรรถ ซึ่ง 30 DOU แ ม่ บ ท แ ห่ ง ธ ร ร ม