การค้าขายโดยชอบธรรม : หน้า 153/188

วาสนาของท่านเองแล้ว ท่านจงเอาถาดใบนี้ไปเถิด แล้วให้สร้อยแก่กุมารีตามแต่ท่านจะให้เถิด โพธิสัตว์พาณิชจึงยกเครื่องประดับทั้งปวงที่มีอยู่ คิดเป็นราคาห้าร้อยกหาปณะ รวมกับเงินสด อีกห้าร้อยกหาปณะ รวมทั้งสิ้นได้หนึ่งพันกหาปณะ ให้แก่ยายหลานคู่นั้นแล้วก็รับเอาถาดทอง นั้นไป แล้วรีบไปลงเรือจ้างข้ามแม่น้ำไป ต่อมาอีกครู่หนึ่งเทวทัตพาณิชก็กลับไปสู่บ้านนั้นอีกบอกให้ยายหลานคู่นั้นนำถาดมาให้ แล้วตนจะให้สร้อย ยายหลานจึงตอบว่า ท่านกล่าวว่าถาดใบนั้นเก่าคร่ำคร่าหาราคามิได้ แต่มี พาณิชผู้เป็นธรรมให้ราคาแก่เราหนึ่งพันกหาปณะ และเอาถาดนั้นไปแล้ว ฝ่ายเทวทัตพาณิช เมื่อได้ฟังยายหลานคู่นั้นแล้ว ก็บังเกิดโศกาอาดูรยิ่งนัก พร่ำรำพัน ถึงถาดทองอันมีราคาหมื่นตำลึง ที่ตนควรจะได้ครอบครอง แต่ต้องสูญเสียไป ยิ่งรำพึงก็ยิ่ง โทมนัสจนมิอาจจะด่ารงสติสมปฤดีได้ จึงขว้างปาทรัพย์สินสิ่งของของตนในบ้านนั้น ฉวยได้ ไม้คันชั่งทำเป็นตะบอง แล้วไปตามโพธิสัตว์พาณิช เมื่อไปถึงริมฝั่งจึงร้องเรียกเรือจ้างซึ่งมี โพธิสัตว์พาณิชกำลังโดยสารอยู่ให้ข้ามกลับมารับ แต่เจ้าของเรือจ้างก็มิได้กลับไปเทวทัตพาณิช ยิ่งขึ้งโกรธเป็นอย่างยิ่งถึงกับอาเจียนออกมาเป็นโลหิต ถึงแก่ความตายอยู่ ณ ที่นั่นเอง และ ก่อนที่จะสิ้นใจได้ทําเอาทรายมาเต็มสองกำมือ แล้วเปล่งวาจาผูกเวรอาฆาตแก่พระโพธิสัตว์ ไว้ตั้งแต่ชาตินั้นเป็นต้นมา เนื้อความนี้มีพิสดารอยู่ในเสรีววาณิชชาดก บุคคลผู้เป็นพาณิช ค้าขายเลี้ยงชีวิตโดยชอบธรรมดุจพระโพธิสัตว์นี้ ย่อมได้ชื่อว่า สัมมาอาชีวะ ท่านทั้งหลายพึงเข้าใจเถิดว่าการเลี้ยงชีวิตโดยธรรม มิได้ฉ้อฉลคดโกงผู้อื่นมา เลี้ยงชีวิต ก็ได้ชื่อว่า สัมมาอาชีวะ อนึ่ง บุคคลผู้ค้าขายติดต่อกับต่างประเทศ โดยซื้อสินค้าในประเทศที่มีราคาถูก ไปขาย ในประเทศที่มีราคาแพง ได้ทรัพย์สินเงินทองมามากมาย โดยมิได้ทำผิดกฎหมายหรือคดโกงผู้ใด ก็ได้ชื่อว่า สัมมาอาชีวะ นักปราชญ์ผู้มีวิจารณปัญญาพึงเข้าใจเถิดว่าสัมมาอาชีวะเป็นปฏิปักษ์ ต่อมิจฉาอาชีวะ โดยนัยดังวิสัชชนามาฉะนี้ 8.6 สัมมาวายามะ สัมมาวายามะ ได้แก่ ความเพียรกระทำกิจ 4 ประการ คือ 1. ระวังมิให้อกุศลธรรมที่ยังมิได้เกิด เกิดขึ้น 140 DOU แ ม่ บ ท แ ห่ ง ธ ร ร ม