การดับตัณหา : หน้า 98/188

เสมือนพระยาไกรสรราชสีห์ซึ่งถูกนายพรานจ้องยิง ขณะที่ลูกปืนกำลังแล่นมานั้น พระยา ไกรสรราชสีห์จะได้จับเอาลูกปืนมาทําลายเสียก็หามิได้ แต่กลับแล่นโผนโจนทะยานไปจับเอา ตัวผู้ยิงมาพิฆาตฆ่าเสียให้ตาย ด้วยหมายใจว่า ตราบใดที่ผู้ยิงยังมีชีวิตอยู่ ตราบนั้นลูกปืนก็ จักมาถึงตัวอาตมาเป็นแน่แท้จึงจำเป็นต้องฆ่าผู้ยิงเสีย มิใช่คิดจะทำลายลูกปืนข้อนี้มีอุปมาฉันใด การตรัสเทศนาเรื่องทุกขนิโรธอริยสัจของสมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็มีอุปไมยฉันนั้น พระองค์ หาได้ตรัสเทศนาว่าด้วยการดับทุกข์ไม่ แต่ตรัสเทศนาว่าด้วยการดับตัณหา สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านั้นเปรียบเสมือนพระยาไกรสรราชสีห์ ตัณหานั้น เปรียบดังบุรุษที่ยิงปืน กองทุกข์นั้นเปรียบด้วยลูกปืน ตัณหาเป็นเหตุปัจจัย กองทุกข์นั้นเป็นผล ถ้าโยคาวจรกุลบุตรปรารถนาจะกระทำให้สิ้นทุกข์สิ้นภัยในวัฏสงสาร ก็พึ่งอุตสาหะวิริยะ พากเพียรละเสียซึ่งตัณหา อันเป็นเหตุแห่งกองทุกข์ให้ขาดจากสันดานเถิด การปฏิบัติเพื่อละตัณหานั้นเป็นกิจแห่งองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทุก ๆ พระองค์ ทรงปฏิบัติดุจดังพระยาไกรสรราชสีห์ หมู่เดียรถีย์ทั้งปวงนั้นปฏิบัติเหมือนดังสุนัข ธรรมดาว่า สุนัขนั้นเมื่อได้เห็นสิ่งของที่บุคคลโยนทิ้งขว้างทิ้ง ก็แล่นไปตามสิ่งของนั้น ๆ หาได้สนใจนำพา ต่อเจ้าของสิ่งของเหล่านั้นไม่ ฉันใดก็ดี หมู่เดียรถีย์ล้วนปฏิบัติตนให้บังเกิดทุกข์ในเบื้องหน้าทั้ง สิ้น กล่าวคือบางพวกก็นอนบนดิน บางพวกก็นอนบนหนาม บางพวกก็นั่งอยู่ท่ามกลางกอง เพลิงล้อมรอบสี่ทิศ แล้วแหงนหน้าขึ้นดูดวงอาทิตย์จนกระทั่งอัสดงคต ด้วยสําคัญว่าการปฏิบัติ เช่นนั้นอาจจะนำตนให้พ้นจากวัฏสงสารได้ โดยไม่รู้ว่าการปฏิบัติเช่นนั้นแท้จริงแล้ว ย่อมให้ บังเกิดทุกข์ไปในวัฏสงสาร ด้วยเหตุนี้การปฏิบัติของเดียรถีย์ จึงเปรียบดังสุนัขซึ่งแล่นไปคาบ เอาสิ่งที่บุคคลขว้างปาทิ้งไป โดยไม่สนใจนำพาต่อบุคคลที่ขว้างปาเลย เหล่าโยคาวจรกุลบุตรในบวรพุทธศาสนา ประกอบด้วยปัญญาและวิริยะอุตสาหะ พากเพียรปฏิบัติตัดทอนตัณหาให้ขาดสิ้นไปจากสันดาน ก็พึงถือเอาชาวสวนเป็นตัวอย่างเถิด ธรรมดาว่าชาวสวนนั้นเมื่อแลเห็นเถาน้ำเต้าขมงอกเจริญขึ้นในสวนของตนแล้ว เขาย่อมจับ ปลายเถานํ้าเต้าขมแล้วสาวไปหาโคน พบแล้วก็ถอนทั้งต้นทั้งรากทิ้งเสีย น้ำเต้าขมนั้นก็มิอาจ จะงอกงามขึ้นมาอีกได้ ข้อนี้อุปมาฉันใด พระโยคาวจรเจ้าผู้พากเพียรปฏิบัติติดทอนเสียซึ่ง รากเหง้าคือตัณหาก็มีอุปไมยฉันนั้น ชาวสวนนั้นเปรียบด้วยพระโยคาวจรเจ้า ผู้กระทำความ เพียรในบวรพุทธศาสนา ที่สวนนั้นเปรียบด้วยอายตนะภายในและภายนอก 12 ประการ ซึ่ง เป็นที่ประชุมแห่งตัณหา เป็นบ่อเกิดแห่งตัณหา ด้วยเหตุนี้สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจึงตรัส เทศนาว่า ตัณหาเป็นรากเหง้าแห่งกองทุกข์ทั้งปวง ดับตัณหาสิ้นจากสันดานแล้ว ทุกข์ ทั้งหลายมีชาติทุกข์เป็นต้น ก็ดับสิ้นไปด้วย บ ท ที่ 6 ทุ ก บ นิโร ธ อ ริ ย สั จ DOU 85