มรรคอริยสัจ : หน้า 54/188

3.4 อรรถแห่งมรรคอริยสัจ สำหรับมรรคอริยสัจก็มีอรรถ 4 ประการเช่นเดียวกัน คือ 1. มีอรรถว่านำตนออกจากภพ 2. มีอรรถว่าเป็นเหตุ 3. มีอรรถว่าสำแดงออก 4. มีอรรถว่าเป็นใหญ่ 1. มรรค มีอรรถว่านำตนออกจากภพ อรรถข้อนี้เป็นลักษณะของมรรคอริยสัจ โดยแท้ สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงมีพระพุทธประสงค์จะชี้ให้เห็นว่า บุคคลผู้เป็น สัตบุรุษปรารถนาจะข้ามมหาสมุทร คือวัฏสงสาร จะต้องอาศัยมรรคอริยสัจเป็นเสมือนสำเภา ธรรมอันล้ำเลิศมีขนาดใหญ่มหึมา แม้จะประสบพายุกล้าสักเพียงใด สำเภานั้นก็ไม่เอียง ไม่โคลง ไม่เพียบ ไม่จม ไม่แตกทำลาย ไม่สะทกสะท้าน แต่จะแล่นฉิวไปอย่างราบเรียบ ในไตรภพนี้จะ หาสําเภาลำใดเทียบด้วยสำเภามรรคอริยสัจใช้ข้ามโลกียสมุทรไปนั้น อย่าได้หาเลย อันโลกิยสมุทรนี้เต็มเปี่ยมไปด้วยน้ำ อันเปรียบเสมือนปริเทวทุกข์ โทมนัสทุกข์ และ อุปายาสทุกข์ ลักษณะที่บุคคลร่ำให้พิรี้พิไรด้วยความแค้นเคืองขัดใจ โศกาอาลัย สะอื้นไห้แทบ ไม่สมประดีนั้น จัดเป็นน้ำในโลกียสมุทรอันประกอบด้วยระลอกใหญ่หลวงมหึมาซึ่งเปรียบได้กับ ชาติ ชรา พยาธิ และมรณะ หรือการเกิด แก่ เจ็บ ตายนั่นเอง ในโลกิยสมุทรย่อมเต็มไปด้วยผีเสื้อสมุทรและปลาร้ายทั้งหลายเป็นจำนวนมากมาย ซึ่ง เปรียบได้กับโลภะ โทสะ โมหะ และมัจฉริยธรรม คือความตระหนี่ โลกียสมุทรนี้ล้ำลึกยิ่งนัก นอกจากสำเภามรรคอริยสัจแล้วก็ไม่มีสำเภาลำใดแล่นข้ามไปได้ ขึ้นแล่นไปก็รังแต่จะอับปาง แตกทำลายลง เพราะไม่สามารถจะต้านทานระลอกคลื่นและลมได้ เสาและใบก็จะหักพินาศลง ในเสี่ยง ๆ ฝูงคนก็จะประสบความพินาศฉิบหายกลายเป็นภักษาหารของเหล่ามัจฉาชาติอัน ดุร้ายไปเสียเท่านั้น ทะเลใดจะมีลมพายุกรรโชกกล้ารุนแรงเหมือนทะเลโลกีย์นี้หามิได้อีกแล้ว กระนั้นก็ตามสำเภาอันอุดม คือมรรคอริยสัจนี้เท่านั้นที่จะสามารถบรรทุกประชุมชน ทั้งหลายให้ข้ามพ้นทะเลโลกนี้ไปได้ สมเด็จพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงปรารถนาจะชี้ให้เห็น ความยิ่งใหญ่ของมรรคอริยสัจ จึงทรงแสดงอรรถประการที่หนึ่งตายนัยดังกล่าวแล้ว บ ท ที่ 3 อ ริ ย สั จ 4 DOU 41 เท