การพิจารณาเห็นจิตและธรรม : หน้า 122/188

คํา หากจิตระคนด้วยโมหะ ก็จะเปลี่ยนจากความใสบริสุทธิ์ไป เสมือนระคนด้วยสีแห่งโคลนตม อันสภาวะแห่งจิตนี้ มีเกิดและดับไปเป็นธรรมดา สภาวะอันเกิด-ดับนี้ เป็นสภาวะ ความเปลี่ยนแปลงของจิต การพิจารณาเห็นจิตในจิตทั้งภายในและภายนอกอยู่เนือง ๆ นั้นคืออย่างไร? การ พิจารณาเห็นจิตภายนอกนั้นคือ เห็นจิตแห่งกายมนุษย์ การพิจารณาเห็นจิตภายในนั้นคือ เห็น จิตแห่งกายมนุษย์ละเอียดว่ามีความเปลี่ยนแปลงอย่างไร มีการเกิด-ดับ เกิด-ดับอย่างไร เมื่อ พระโยคาวจรเห็นอยู่เนือง ๆ เป็นธรรมดาอย่างชัดแจ้งทั้งความเกิดความดับแล้ว ก็จงตั้งสติมั่น ให้จิตมีอยู่เพียงสักแต่ว่ารู้ สักแต่ว่าอาศัยความระลึก อันตัณหาและทิฏฐิเข้าไปอาศัยมิได้เลย ไม่ถือมั่นอะไรเลยในโลก รู้ว่าปล่อยวางแล้ว ไม่ติด ไม่แตะอะไร ๆ แล้ว การรู้ชัด ๆ เห็นชัด ๆ เช่นนี้ คือการพิจารณาเห็นจิตในจิตทั้งภายในและภายนอกอยู่เนือง ๆ 7.1.7.4 ธัมมานุปัสสนาสติปัฏฐาน คือ การพิจารณาเห็นธรรมภายในและภายนอก อยู่เนือง ๆ การพิจารณาเห็นธรรมภายในนั้นคือ เห็นดวงธรรมที่ทำให้เป็นกายมนุษย์ละเอียด ส่วนการพิจารณาเห็นธรรมภายนอกนั้นคือ เห็นดวงธรรมที่ทำให้เป็นกายมนุษย์หยาบ หาก ปราศจากดวงธรรมเหล่านี้เสียแล้ว กายต่าง ๆ ก็มิอาจดำรงอยู่ได้ ขณะที่พระโยคาวจรเจริญ สมถภาวนาและวิปัสสนาภาวนา ครั้นบรรลุกายต่าง ๆ ย่อมได้เห็นดวงธรรมที่ทำให้เป็นกาย ต่าง ๆ ไปพร้อมกันด้วย เมื่อได้บรรลุแล้วย่อมประจักษ์แจ้งแห่งความเป็นจริง เกิดปัญญาหยั่งรู้ ในสัจธรรมไปตามลำาดับอันเป็นปัจจัยให้สามารถลดละตัณหาทั้งปวงอันเป็นเหตุแห่งทุกข์เสียได้ 7.1.8. สัมมาสมาธิ สัมมาสมาธินั้นเป็นอย่างไร สภาวะที่จิตสงัดจากกิเลสกามและวัตถุกามแล้ว เข้า ปฐมฌาน ทุติยฌาน ตติยฌาน จตุตถฌาน สมาธิจิตในฌานทั้ง 4 ระดับนี้ ตถาคตเรียกชื่อว่า สัมมาสมาธิ การจำแนกฌาน สำหรับฌานนั้นมีการจัดเป็นสองอย่าง คือ 1. จตุกนัย 2. ปัญจกนัย บ า ที่ 7 ทุ ก ข น โ ร ธ ค า ม น ป ฏิ ป ท า อริยสัจ DOU 109