โทษแห่งภวตัณหา : หน้า 86/188

นางได้แลเห็นกองหนอนจำนวนมากมายในสถานที่นั้น จึงเป็นเหตุให้เกิดปลงสังเวชแล้วได้ สําเร็จปฐมฌาน เมื่ออุพพรีราชกัญญาอยู่ในราชตระกูลจนหมดอายุขัยแล้ว ก็จุติจากราชตระกูล ไปบังเกิดในพรหมโลก ครั้นจุติจากพรหมโลกแล้ว ก็เวียนเกิดเวียนตายอยู่ในวัฏสงสารเรื่อยมา จนถึงมาบังเกิดเป็นสุกรในศาสนาของตถาคตดังที่เห็นปรากฏอยู่ในขณะนี้ พระอานนท์กับ พระสงฆ์ทั้งหลายได้สดับเหตุทั้งปวงแล้ว ก็มีความสังเวชเป็นอย่างยิ่ง เมื่อสมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังความสังเวชให้บังเกิดแก่ภิกษุทั้งหลายแล้ว จึงตรัส เทศนาโทษแห่งภวตัณหาต่อไปอีกว่า ตามธรรมดาตัณหานี้เป็นมูลเหตุให้เกิดทุกข์ ถ้าท่าน ทั้งหลายปรารถนาจะดับทุกข์ ก็พึงปฏิบัติตนให้ตัณหาดับไปเสียก่อน จึงจะดับทุกข์ ทั้งปวงได้เด็ดขาด มิฉะนั้นแล้วก็จะไม่สามารถดับทุกข์ทั้งปวงให้เด็ดขาดลงไปได้ ตราบใดที่ยัง มีตัณหาอยู่ในกมลสันดาน ตราบนั้นกองทุกข์ทั้งปวงก็จะบังเกิดขึ้นเนือง ๆ ไม่มีสุดสิ้น เปรียบ ประดุจดังพฤกษชาติ ซึ่งบุคคลโค่นทิ้งโดยมิได้ขุดถอนราก ย่อมกลับฟื้นคืนชีพขึ้นมาอีกได้ ตามธรรมดาต้นไม้ใหญ่ที่บุคคลตัดทอนร้อนรานเฉพาะกิ่งและลำต้น มิได้ขุดทำลาย รากแก้วรากฝอยซึ่งหยั่งลึกลงในดิน เมื่อกาลเวลาล่วงเลยไปมิช้ามินาน ต้นไม้นั้นก็จะแตกกิ่ง ก้านสาขาใหญ่โตเหมือนดังเดิมอีก ข้อนี้ฉันใด ต้นไม้และกิ่งไม้ทั้งปวง ย่อมเปรียบเสมือน กองทุกข์ ซึ่งรากแก้วคือตัณหานุสัย ยังมิได้ถูกตัดขาดด้วยอำนาจพระอรหัตมรรคญาณ ฉันนั้น เพราะจะสามารถเจริญเติบใหญ่เหมือนกาลก่อนได้อีก ะ สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสว่า กระแสแห่งตัณหาทั้งหลายย่อมไหลไปในรูป เสียง กลิ่น รส สัมผัส อันเป็นที่รักใคร่เป็นที่เจริญใจของบุคคลโดยมิรู้สิ้นสุด กระแสแห่งตัณหานั้น เชี่ยวกรากแรงกล้ายิ่งนัก สันดานแห่งบุคคลใดเลื่อนลอยไปตามกระแสแห่งตัณหาแล้ว สันดาน แห่งบุคคลผู้นั้นก็จัดว่าปราศจากปัญญา ไม่รู้จักพิจารณาเห็นผิดและชอบ คุณและโทษ บุญและ บาป เมื่อปราศจากปัญญาแล้ว ทิฏฐิก็บังเกิดในสันดานนั้นเนือง ๆ มากไปด้วยทิฏฐิเห็นผิด เป็นชอบ เห็นชั่วเป็นตีโดยตลอด ไม่สนใจการเจริญสมถวิปัสสนา เมื่อหาฌานและวิปัสสนา- ญาณมิได้ สันดานก็มากไปด้วยมิจฉาทิฏฐิ มิจฉาทิฏฐินั้นก็จะชักนำให้ก่ออกุศลกรรมต่าง ๆ เมื่อกระทำอกุศลกรรมต่าง ๆ ก็มีแต่จะนำมาซึ่งความฉิบหายทั้งในโลกนี้และโลกหน้า 1 พระอรหัตมรรคญาณ หมายถึง ญาณคือความรู้เป็นเหตุละสังโยชน์ได้ทั้ง 10 ประการ บ า ที่ 5 ท ก ข สมุทัยอริยสัจ DOU 73