ทุกขสมุทัยอริยสัจ : หน้า 82/188

โลภจิตนี้คอยกระตุ้นให้อารมณ์ของติดตรึงตราอยู่ในวัตถุซึ่งตนรักใคร่พอใจอยู่เป็น เนืองนิจ เปรียบประดุจดังชิ้นเนื้อที่บุคคลโยนลงในภาชนะกระเบื้องร้อน ๆ เนื้อนั้นก็จะติดกรัง อยู่กับกระเบื้องร้อนนั้นเอง ฉันใดก็ดี โลภจิตเมื่อบังเกิดขึ้นบ่อย ๆ หลายครั้งหลายคราว ย่อม จะทำให้อารมณ์ของบุคคลตรึงตราอยู่ในสิ่งของทั้งปวงซึ่งตนรักใคร่ปรารถนา ก็มีอุปไมยฉันนั้น อันตัณหาคือโลภจิตนี้ เมื่อฝังแน่นอยู่ในกมลสันดานของบุคคลใด บุคคลนั้นก็มิอาจ จำแนกแจกทานแก่สมณะ พราหมณาจารย์ ยาจก วณิพก หรือเด็กกำพร้าอนาถา ด้วยเหตุว่า รักใคร่หวงแหนแน่นหนา ยากที่จะหยิบยกออกไปทำบุญให้ทาน เพราะน้ำใจติดแทรกชำแรก อยู่ในอณูแห่งสิ่งของอันเป็นสมบัติของตนแล้ว เปรียบประดุจผ้าขาวซึ่งบุคคลย้อมด้วยเขม่าไฟ ผสมกับน้ำมันยาง ธรรมดาผ้าขาวที่ย้อมด้วยเขม่าผสมน้ำมันยางนั้น แม้นำไปซักสักร้อยครั้ง พันครั้งหรือมากกว่านั้น ก็มิอาจจะทำให้ขาวสะอาดบริสุทธิ์ดังเดิมได้ เขม่ากับน้ำมันยางจะติด ตรึงอยู่กับผ้านั้นจนกว่ารอยเปื้อนจะขาดไป ข้อนี้มีอุปมาฉันใด โลภะจิตที่บังเกิดกล้าจนกระทั่ง ฝังแน่นอยู่ในกมลสันดานแล้ว ย่อมจะทำให้บุคคลรักใคร่หวงแหนสมบัติแห่งตน มิยอมหยิบยก ออกบริจาคเป็นทาน ก็มีอุปไมยฉันนั้น พึงทราบไว้เถิดว่า ตัณหาคือโลภจิตนี้ ถ้าบังเกิดฝังแน่นอยู่ในกมลสันดานของ บุคคลใดแล้ว ก็อาจจะชักพาบุคคลนั้นไปสู่อบายภูมิเป็นแน่แท้ เปรียบประดุจกระแสน้ำอัน ไหลเชี่ยว ธรรมดาแม่น้ำที่มีกระแสน้ำเชี่ยวกรากย่อมจะพัดพาเอาจอกแหนตลอดจนสรรพสิ่ง ทั้งปวงให้ลอยไปสู่มหาสมุทรฉันใด ตัณหาคือโลภจิตนี้ก็ย่อมพาสรรพสัตว์ทั้งปวงให้ลอยไปสู่ อบายภูมิฉันนั้น 5.1.2 จักรวาล คับแคบเกินกว่าจะบรรจุกามตัณหา อันตัณหานี้ย่อมบังเกิดพอกพูนอยู่ในสันดานของสัตว์ทั้งปวงเป็นอันมากสุดจะพรรณนา โดยเหตุนี้สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจึงตรัสเทศนาว่า ตัณหาอันบังเกิดในสันดานแห่งสัตว์ ทั้งปวงนี้ มีปริมาณมากกว่ามากนัก ถ้าตัณหานี้บังเกิดมีรูปทรงดังเช่นต้นไม้หรือภูเขา จักรวาล ของเรา ก็คงจะคับแคบยิ่งนัก ไม่มีที่ว่างพอที่จะบรรจุตัณหาแห่งบุคคลทั้งปวง เพราะเหตุว่า บุคคลผู้นี้ก็ปรารถนา ผู้โน้นก็ปรารถนา อันความปรารถนาของบุคคลแต่ละคน ๆ จะขนใส่ลง สําเภาก็คงจะบรรทุกได้ไม่หมดสิ้น ตัณหา หากบังเกิดมีในกมลสันดานเมื่อใด ก็จะเป็นเหตุให้บุคคลกระทำอกุศลกรรม บทที่ 5 ท ก ข สมุทัยอริยสัจ DOU 69