ทุกขนิโรธอริยสัจ : หน้า 97/188

บทที่ 6 ทุกขนิโรธอริยสัจ เมื่อสมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสเทศนาทุกขสมุทัยอริยสัจจบลงแล้ว จึงตรัส เทศนาทุกขนิโรธอริยสัจต่อ มีใจความตามพระบาลีว่า การดับตัณหาด้วยอริยมรรคให้ขาดจาก สันดานโดยไม่เหลือเศษอยู่เลยก็ดี การละตัณหาให้ขาดจากสันดานด้วยอริยมรรคอันใดก็ดี การพ้นจากตัณหา ขาดจากสันดาน โดยปราศจากความอาลัยอาวรณ์ก็ดี เหล่านี้ตถาคตเรียกว่า ทุกขนิโรธอริยสัจ ดับทุกข์ต้องดับที่ตัณหา หากจะมีผู้สงสัยว่า สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงเคยตรัสเทศนาว่า ทุกขนิโรธอริย สัจนั้นว่าดับทุกข์ได้ ก็เหตุไฉนบัดนี้พระองค์จึงตรัสเทศนาว่า ทุกขนิโรธอริยสัจคือการดับ ตัณหาเล่า พระอรรถกถาจารย์จึงมีคำตอบว่า จริงอยู่ทุกขนิโรธนี้แปลว่าดับเสียซึ่งกองทุกข์ทั้งปวง แต่ทว่าการที่สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสเทศนาว่า ทุกขนิโรธอริยสัจ คือการดับเสียซึ่ง ตัณหาโดยมิได้เหลือเศษด้วยอริยมรรคนั้น ได้ชื่อว่าตับเสียซึ่งกองทุกข์ทั้งปวง เพราะเหตุว่า กองทุกข์ทั้งปวงมีชาติทุกข์เป็นต้นนั้น เป็นลำต้นและกิ่งก้านสาขาของตัณหา ส่วนตัณหานั้น เป็นรากเหง้า ตราบใดที่ตัณหายังไม่ดับสิ้น ตราบนั้นกองทุกข์ทั้งหลายมีชาติทุกข์เป็นต้น ก็จะ บังเกิดขึ้นเรื่อย ๆ เปรียบเสมือนดังต้นไม้ซึ่งบุคคลตัดลำต้นและกิ่งก้านไปแล้ว เหลือทิ้งไว้แต่ตอ รากเหง้ายังมิได้ถูกขุดขึ้นมา มิช้ามินานตอไม้นั้นย่อมเจริญเติบใหญ่ขึ้นเหมือนเดิมอีกได้ แต่ถ้า ขุดรากขุดโคนทิ้งเสียให้หมดสิ้น ย่อมไม่มีตอไม้ที่จะพัฒนาเติบโตขึ้นมาอีก ด้วยเหตุนี้พระสัมมา สัมพุทธเจ้าจึงตรัสเทศนาว่า การดับตัณหาให้สิ้นเชื้อไม่เหลือเศษเลยนั้น ชื่อว่า ทุกขนิโรธ เป็นการดับเสียซึ่งกองทุกข์ทั้งปวง 6.1 ทุกขนิโรธคือดับตัณหา อีกประการหนึ่งนั้นเล่า กองทุกข์ทั้งปวงจะเกิดขึ้นได้ก็เพราะตัณหา สมเด็จพระสัมมา สัมพุทธเจ้าจึงได้ตรัสเทศนาว่า ทุกขนิโรธคือดับตัณหา มิได้ตรัสเทศนาว่าดับทุกข์ เปรียบ 84 DOU แม่ บ ท แ ห่ ง ธ ร ร ม