การพิจารณาอุปาทานขันธ์ : หน้า 74/188

บรรดากุลบุตรผู้มีปัญญาปรารถนาจะเลี่ยงให้พ้นจากกองทุกข์ดังพรรณนามาแล้ว ก็ จงอย่าได้มีใจยินดีในอุปาทานขันธ์ทั้ง 5 แต่พึงพิจารณาให้เห็นโทษในอุปาทานขันธ์ทั้ง 5 นั้นว่า ย่อมประกอบด้วยทุกข์ในเบื้องต้น ในท่ามกลาง และในที่สุด ในเบื้องต้นนั้นมีชาติทุกข์เป็นราก เหง้า ชราทุกข์และพยาธิทุกข์นั้นเป็นท่ามกลาง ส่วนมรณทุกข์นั้นเป็นยอดสุด อุปาทานขันธ์ทั้ง 5 นี้ ท่านแบ่งออกเป็น 2 ประการ คือ รูปธรรม กับนามธรรม รูปธรรม ได้แก่ รูปขันธ์ เพราะว่าย่อมฉิบหายด้วยวิโรธปัจจัย อันได้แก่ ความเย็น ความร้อน เป็นต้น ส่วนเวทนาขันธ์ สัญญาขันธ์ สังขารขันธ์ และวิญญาณขันธ์นั้นจัดเป็นนามธรรม เพราะ ว่าเกี่ยวข้องน้อมไปในอารมณ์ทั้งปวง มีรูปารมณ์ หรือสิ่งที่เห็นได้ด้วยตา เป็นต้น กุลบุตรผู้มีปัญญาทั้งหลายเมื่อเข้าใจดังนี้แล้ว ก็พึงปลงธรรมสังเวชในรูปธรรมและ นามธรรมเสียเถิด พึงพิจารณาว่า สัตว์ทั้งหลายเกิดมาเป็นรูปธรรมนามธรรมนี้ ย่อมประกอบ ไปด้วยชราทุกข์ พยาธิทุกข์ และมรณทุกข์ ไม่มีเว้นสักรายเดียว สําหรับปุถุชนคือบุคคลผู้ยังหนาด้วยกิเลสเพราะไม่เคยสดับฟังพระธรรมเทศนานั้นเล่า เมื่อทุกข์ทั้งปวงเป็นต้นว่า ชราทุกข์ก็ดี พยาธิทุกข์ก็ดี มรณทุกข์ก็ดี มาถึงตัวก็จะสะดุ้งตกใจ โศการ่ำไห้ไปต่าง ๆ ส่วนบุคคลผู้เป็นอริยสาวกเคยได้ฟังพระธรรมเทศนาแห่งตถาคตแล้ว เมื่อ ทุกข์ทั้งปวงมาถึง ก็อาจระงับดับลงได้ด้วยมีปัญญาพิจารณาเห็นว่าสัตว์ทั้งหลายที่เกิดมาในโลกนี้ ถึงจะมีอิทธิฤทธิ์มากมายปานใด จะมีอิสริยยศและบริวารมากมายเพียงใด ทุกข์เหล่านี้จะได้ เกรงกลัวมิกล้าเข้ามาเฉียดกราย จะเว้นหน้าไว้สักคนเดียวก็หามิได้ ทุกข์เหล่านั้นบุกเข้ามา ประชิดทำลายทั่วทุกตัวตน ด้วยเหตุนี้ตถาคตจึงตรัสเทศนาว่า ทุกขอริยสัจนั้นพระอริยเจ้า ทั้งหลายท่านเห็นกองทุกข์โดยแท้ เป็นความจริงของพระอริยเจ้า อันที่จริงนั้นสมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ดี พระปัจเจกพุทธเจ้าก็ดี ท่านย่อมตรัสรู้ ทุกขอริยสัจทั้งปวงด้วยพระสยัมภูญาณ คือเห็นด้วยปัญญาของพระองค์เอง ส่วนพระอัครสาวก ก็ดี พระอสีติมหาสาวกก็ดี พระปกติสาวกก็ดี ท่านได้รู้เห็นกองทุกข์เหล่านี้ด้วยสุตมยญาณ คือ ได้ฟังพระธรรมเทศนาจึงได้รู้ได้เห็นโดยแท้ ด้วยเหตุนี้สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจึงประทาน พระธรรมเทศนาชื่อว่า ทุกขอริยสัจ ว่าเป็นความจริงของพระอริยเจ้า บ า ที่ 4 ทุ ก บ อ ริ ย สั จ DOU 61