ความหมายของนิพพานศัพท์ : หน้า 109/188

6.5.4 ความหมายของนิพพานศัพท์ ท่านผู้เจริญทั้งหลายได้พบถ้อยคำที่เกี่ยวข้องกับนิพพานศัพท์อยู่หลายคำ อาจจะเกิด ข้อกังขาที่ทำให้เข้าใจสับสนได้ จึงขออธิบายตามลำดับดังนี้ คือ 1. สอุปาทิเสสนิพพาน เป็นพระนิพพานในตัว บางครั้งก็เรียกว่า นิพพานเป็น หมายความว่า ในขณะที่อาสวกิเลสสูญสิ้นไปหมดแล้ว แต่ยังมีชีวิตอยู่ ยังมีเบญจขันธ์อยู่ มี ธรรมกายปรากฏอยู่ในตัว ทำให้รู้สึกเป็นสุขเหมือนอยู่ในอายตนนิพพานอย่างแท้จริง เพียงแต่ ยังอาศัยกายมนุษย์อยู่เท่านั้น 2. อนุปาทิเสสนิพพานเป็นอายตนิพพานที่มีอยู่นอกตัวบางครั้งก็เรียกว่า นิพพานตาย หมายความว่าเมื่อเบญจขันธ์แตกดับสิ้นเชื้อไม่เหลือเศษแล้ว ธรรมกายที่อยู่ในสอุปาทิเสส นิพพานจึงตกศูนย์ดับวูบเข้าสู่อนุปาทิเสสนิพพาน ณ จุดนี้เองคือ อายตนนิพพานที่พระอริยเจ้า ทั้งหลายตั้งจิตปรารถนาจะไปถึง ดังนั้นอายตนนิพพานก็คือที่สถิตของพระนิพพานนั่นเอง อาจจะมีข้อสงสัยว่า อายตนนิพพานนั้นเป็นอย่างไร อายตนนิพพานนั้นมีอยู่จริง มิใช่ดิน น้ำ ลม ไฟ อย่างที่เราเห็นด้วยมังสจักษุ มิใช่โลกนี้ มิใช่โลกอื่น มิใช่ดวงอาทิตย์ ดวงจันทร์ หรือ ดวงดาว เพราะสิ่งเหล่านี้ยังอยู่ในภพ 3 มิใช่อะไรทั้งสิ้นที่อยู่ในภพสาม เป็นโลกุตระ คืออยู่นอก ภพ 3 จะมีการเคลื่อนไหวการไปการมาก็หาไม่ พระอริยบุคคลที่บรรลุธรรมกายภายในตัวแล้ว จะสามารถเห็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้าในอายตนนิพพานประทับนั่งเข้านิโรธสมาบัติ สงบนิ่ง มีจำนวนมากกว่าเมล็ดทรายในท้องพระมหาสมุทรทั้งสี่ สุดที่จะนับจะประมาณ ล้วน เป็นกายธรรมทั้งสิ้น สวยงามกว่าธรรมกายที่อยู่ในตัวเราหลายล้านเท่า งามสุดจะพรรณนา เสวยสุขอย่างไม่มีขอบเขตจํากัด เป็นความสุขด้วยตัวของตัวเอง จะได้อาศัยสิ่งประโลมใจจาก ภายนอกมาทำให้เกิดความสุขก็หาไม่ ทั้งนี้เพราะจิตของท่านล่อนหลุดพ้นจากความทุกข์ ทั้งปวงแล้ว จึงเสวยสุขได้เต็มที่ด้วยตัวของตัวเอง บรรลุถึงความเต็มเปี่ยมแห่งชีวิต 6.6 ข้อสรุปของทุกขนิโรธอริยสัจ สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสเทศนาไว้ว่า ทุกขนิโรธอริยสัจ คือการดับตัณหาด้วย อริยมรรคให้ขาดจากกมลสันดานเป็นสมุจเฉทปหาน แท้จริงนั้น เมื่อตัณหาถูกตับให้หมดสิ้นไป แล้วกองทุกข์ย่อมไม่เกิดแก่บุคคล ด้วยเหตุนี้จึงมักจะกล่าวกันทั่วไปว่า ทุกขนิโรธอริยสัจคือ 96 DOU แ ม่ บ ท แ ห่ ง ธ ร ร ม