อินทรีย์และพละ : หน้า 39/188

4) อินทรีย์ 5 ธรรมที่เป็นใหญ่ในกิจของตน ประกอบด้วย 1. สัทธา คือ ความเชื่อ 2. วิริยะ คือ ความเพียร 3. สติ คือ ความระลึกได้ 4. สมาธิ คือ ความตั้ง 5. ปัญญา คือ ความรู้ทั่วชัต 5 อินทรีย์ 5 มีองค์ประกอบเหมือนพละ 5 ที่เรียกว่า อินทรีย์ เพราะหมายความว่าเป็น ใหญ่ในการกระทําหน้าที่แต่ละอย่าง ๆ ของตน คือ เป็นเจ้าในการครอบงำเสียซึ่งความไร้ศรัทธา ความเกียจคร้าน ความประมาท ความฟุ้งซ่าน และความหลงตามลำดับ 5) พละ 5 ธรรมอันเป็นกำลัง ประกอบด้วยองค์ 5 เช่นเดียวกับอินทรีย์ 5 ที่เรียกว่า พละ เพราะมีความหมายว่าเป็นพลัง ทำให้เกิดความมั่นคงซึ่งความไร้ศรัทธา เป็นต้น แต่ละ อย่างจะเข้าครอบงำาไม่ได้ พละหมวดนี้เป็นหลักปฏิบัติทางใจให้ถึงความหลุดพ้นโดยตรง 6) โพชฌงค์ 7 องค์แห่งธรรมเครื่องตรัสรู้มี 7 ประการ คือ มีความรู้สึกตัวเต็มที่ 1. สติ 2. ธัมมวิจยะ มีปัญญาเข้าใจธรรม 3. วิริยะ มีความเพียรพยายาม 4. ปีติ มีความอิ่มใจ 5. ปัสสัทธิ มีความสงบใจ 6. สมาธิ มีใจตั้งมั่น 7. อุเบกขา รู้จักปล่อยวางอารมณ์ มรรคมีองค์ 8 นี้ เป็นยอดมงคลพิเศษแห่งกุศลธรรมทั้งปวง เปรียบประดุจดังแก้วมณี อันเป็นยอดเวชยันต์ปราสาทแห่งสมเด็จพระอมรินทราธิราช หรือมิฉะนั้นก็เปรียบประดุจ แก้วมณีโชติแปดเหลี่ยม อันบันดาลความสําเร็จแห่งมโนรถ อันตั้งปรารถนาในสิ่งทั้งปวง 26 DOU แ ม่ บ ท แ ห่ ง ธ ร ร ม