มัชฌิมาปฏิปทา ข้อปฏิบัติอันเป็นกลาง : หน้า 103/188

6.5 มัชฌิมาปฏิปทา ข้อปฏิบัติอันเป็นกลาง ในปฐมเทศนาซึ่งองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสเทศนาแก่พระปัญจวัคคีย์ทั้ง 5 นั้น พระองค์ได้ตรัสเตือนพระภิกษุปัญจวัคคีย์มิให้ประกอบตนพัวพันด้วยกามสุขัลลิกานุโยค และอัตตกิลมถานุโยค แต่ทรงแนะนำข้อปฏิบัติอันเป็นกลาง หรือมัชฌิมาปฏิปทา ซึ่งตถาคต ได้ตรัสรู้แล้วด้วยปัญญาอันยิ่งของพระองค์เอง ข้อปฏิบัติอันเป็นกลางนั้นคืออย่างไร ในเชิงพระปริยัติธรรม หรือเชิงทฤษฎีนั้น มีปรากฏอยู่ในพระไตรปิฎกว่า หมายถึงมรรคมีองค์ 8 ประการ ซึ่งสามารถย่อลงเป็นไตรสิกขา คือ ศีล สมาธิ และปัญญา แต่ในเชิงปฏิบัตินั้นพระเดชพระคุณพระมงคลเทพมุนีได้ปรารภไว้ ในพระธรรมเทศนาเรื่องธัมมจักกัปปวัตตนสูตร ซึ่งท่านแสดงเมื่อวันที่ 3 มกราคม พ.ศ. 2498 ว่า “เรื่องกลางนี้เป็นเรื่องลึกซึ้งยิ่งนัก ไม่มีใครรู้ ไม่มีใครเข้าใจกันเลย แท้จริงแล้ว ธรรมที่เรียกว่าข้อปฏิบัติอันเป็นกลางนั้น หมายถึงการส่งใจเข้าไปหยุดอยู่ที่ศูนย์กลาง กายมนุษย์ เราจะหาศูนย์กลางกายของเราได้โดยจินตนาการว่า ซึ่งเส้นด้ายสองเส้น เส้นหนึ่งขึงจากสะดือตรงไปทะลุสันหลังอีกเส้นหนึ่งจากสีข้างด้านซ้ายตรงไปทะลุด้านขวา ณ จุดที่เส้นด้ายสองเส้นตัดกันซึ่งมีขนาดเล็กเท่ากับปลายเข็ม คือ ศูนย์กลางกายฐานที่ 6 เหนือจุดตัดขึ้นมาสองนิ้วมือ คือ ศูนย์กลางกายฐานที่ 7” ณ ฐานที่ 7 นี้ คือศูนย์กลางกายอันเป็นที่ตั้งของใจอย่างถาวร นอกจากนี้ศูนย์กลาง กายฐานที่ 7 ยังเป็นที่สถิตของดวงธรรมที่ทำให้เป็นกายมนุษย์ ดวงธรรมนี้มีขนาดเท่าฟอง ไข่แดงของไก่ มีลักษณะใสบริสุทธิ์ เมื่อแรกที่คนเรามาเกิด เราก็เอาใจหยุดอยู่ตรงกลาง ดวงธรรมที่ทำให้เป็นกายมนุษย์นี้ เวลาหลับ ใจก็อยู่ตรงกลางดวงธรรมนี้ เวลาตาย ใจเราก็อยู่ ตรงกลางดวงธรรมนี้เช่นกัน ด้วยเหตุนี้จึงกล่าวได้ว่า ดวงธรรมที่ทำให้เป็นกายมนุษย์นี้แหละ เป็นทั้งที่เกิด ที่ดับ ที่หลับ และที่ตื่นของมนุษย์ทุกคน พระเดชพระคุณพระมงคลเทพมุนีให้อรรถาธิบายด้วยว่า การที่เราสามารถน้อมใจ ไปหยุดอยู่ที่ศูนย์กลางกายได้นั่นแหละ ได้ชื่อว่า มัชฌิมา พอหยุดได้ก็หมดดีหมดชั่ว คือ จัดเป็นดีก็มิได้ จัดเป็นชั่วก็มิได้ จัดเป็นบุญก็มิได้ เป็นบาปก็มิได้ ต้องจัดเป็นกลาง พอ หยุดได้แล้ว ย่อมห่างจากหนทางที่สุดทั้งสองอย่าง คือ กามสุขัลลิกานุโยค และอัตตกิลม 90 DOU แม่ บ ท แ ห่ ง ธ ร ร ม