อุปาทานขันธทุกข์ : หน้า 73/188

อุปาทานแปลว่า ถือมั่น หรือเป็นเชื้อแห่งตัณหา ส่วนขันธ์ทั้ง 5 แห่งพระอริยเจ้านั้น จะเป็นโลกิยะก็เฉพาะแต่รูปขันธ์เพียงอย่างเดียวเท่านั้น ส่วนเวทนาขันธ์ สัญญาขันธ์ สังขารขันธ์ และวิญญาณขันธ์ทั้ง 4 นี้เป็นโลกุตระ จึงมิได้ชื่อว่า อุปาทานขันธ์ ปัญจขันธ์ทั้ง 5 ซึ่งเป็นโลกิยะนั้น ตถาคตตรัสเรียกชื่อว่า ปัญจุปาทานักขันธา เพราะเป็นที่เกิดแห่งกองทุกข์ทั้งปวง มีชาติทุกข์ เป็นต้น และมียัมปิจฉังนลภติทุกข์เป็นประการสุดท้าย นักปราชญ์ผู้มีปัญญาปรารถนาจะใคร่ ตรัสรู้ทุกขอริยสัจ ก็พึงพิจารณาตามนัยอันจะพรรณนาต่อไปนี้เถิด 4.14 อุปาทานขันธทุกข์ ปัญจุปาทานักขันธา หรือเรียกอีกอย่างหนึ่งว่า อุปาทานขันธทุกข์ ตามอรรถกถาวิภังค์ และคัมภีร์วิสุทธิมรรค' ได้กล่าวถึงอุปาทานขันธทุกข์ทั้ง 5 ไว้ว่า เป็นที่เกิดแห่งทุกขอริยสัจ มี ชาติทุกข์ เป็นต้น และมียัมปิจฉังนลภติทุกข์ เป็นประการสุดท้าย กองทุกข์เหล่านี้เปรียบ ประดุจพื้นแผ่นดินอันเป็นที่เกิดแห่งพฤกษชาตินานาพันธุ์ อีกประการหนึ่งเล่า กองทุกข์เหล่านี้ ย่อมเบียดเบียนและสังหารอุปาทานขันธ์ทั้ง 5 อยู่เป็นนิจนิรันดร์ ไม่มีวันเว้นว่าง เปรียบ ประดุจเพลิงป่าอันไหม้ลามล้างผลาญติณชาติและพฤกษชาติอยู่เนือง ๆ นั่นเอง อนึ่ง เครื่องหมายวงกลมซึ่งใช้เป็นเป้าในการพุ่งหอก แหลน หลาว หรือการยิงธนูของ ชนทั้งหลายที่ต้องการประลองฝีมือและฝึกความแม่นยำฉันใด อุปาทานขันธ์ทั้ง 5 แห่งเราท่าน ทั้งปวง ก็เป็นเป้าหมายแห่งกองทุกข์ทั้งหลายฉันนั้น นอกจากนี้อุปาทานขันธ์ทั้ง 5 นี้ ยัง เปรียบประดุจโคตัวโต ไม่ว่าจะเดินไป ณ แห่งหนใด จะยืนอยู่ ณ สถานที่ใด บรรดายุง เหลือบ ริ้น แมลงหวี่ ย่อมติดตามตอมกายโคไป ณ สถานที่นั้น ๆ อุปมาข้อนี้ฉันใด อุปาทานขันธ์ทั้ง 5 นี้ ไม่ว่าเราท่านจะจุติปฏิสนธิในภพใด ๆ ก็ดี กองทุกข์ทั้ง 12 ประการ ก็ย่อมติดตามไป เบียดเบียนบีฑาในภพนั้น ๆ เป็นนิจนิรันดร์ ไม่เว้นว่างห่างไกล นี้ก็มีอุปไมยเหมือนเหล่า แมลงอันติดตามตัวโคไปฉันนั้น นอกจากนี้ อุปาทานขันธ์ 5 ยังเปรียบเสมือนบ้าน ไม่ว่าจะไปตั้งอยู่ ณ สถานที่ใด ๆ มหาโจรทั้งหลายย่อมติดตามไปคอยจี้ปล้น ฉกชิง ลักขโมยถึงสถานที่นั้น ๆ กองทุกข์ทั้ง 12 ประการ ย่อมเปรียบเสมือนมหาโจรทั้งหลาย ที่คอยติดตามไปเบียดเบียนล้างผลาญขันธ์ทั้ง 5 แห่ง สัตว์ทั้งหลายในโลกนี้ คัมภีร์วิสุทธิมรรค คือ คัมภีร์พิเศษที่อธิบายศีล สมาธิ ปัญญา ตามแนววิสุทธิ 7 แต่งโดยพระพุทธโฆษาจารย์ พระอรรถกถาจารย์ชาว อินเดียซึ่งเดินทางไปเกาะลังกา เพื่อแปลอรรถกถาสิงหลกลับมาเป็นภาษามคธ 60 DOU แ ม่ บ ท แ ห่ ง ธ ร ร ม