ตัณหาเหมือนยางไม้ : หน้า 87/188

5.2.1 ตัณหาเหมือนยางไม้ อันตัณหานี้สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังทรงอุปมาไว้ว่าเหมือนยางมะพลับและยางรัก ซึ่งเป็นยางไม้อันเหนียวยิ่ง หากติดเข้ากับสิ่งใดแล้ว ก็จะกระชับแน่นมั่นคงยากที่จะหลุดถอนออก ข้อนี้ฉันใด ยางคือตัณหานี้ก็ติดกระชับจิตสันดานให้บุคคลรักใคร่ ผูกพันติดอยู่ในอารมณ์ที่ตน ปรารถนาอย่างไม่เคลื่อนคลายฉันนั้น ยางรักและยางมะพลับที่ติดกระชับอยู่อย่างมั่นคง มิได้หลุด มิได้ถอนนั้น เสมือนพระภิกษุที่ยังเป็นโลกิยจิต ยังรักใคร่พัวพันอยู่กับบาตร จีวร และ เครื่องบริขารต่าง ๆ เพราะมียางคือตัณหาเป็นมูลเหตุ สัตว์ทั้งหลายที่ส่งอารมณ์ไปในวัตถุกามและกิเลสกาม จะมีความชื่นชมโสมนัสและมี ความกำหนัดติดอยู่ในรูป เสียง กลิ่น รส สัมผัสนั้น ก็อาศัยยางคือตัณหานี้เป็นมูลเหตุ 5.2.2 ตัณหาคือเครื่องจองจำอันเหนียวแน่นยิ่ง อันบุคคลที่ลุแก่อำนาจตัณหานั้น ย่อมแสวงหารูป เสียง กลิ่น รส สัมผัส แสวงหา ความสุขในเบญจกามคุณ สำคัญมั่นคงอยู่ว่า ถ้าบริบูรณ์ด้วยกามคุณแล้วก็เป็นสุข ครั้นเมื่อ แสวงหาความสุขความยินดีในเบญจกามคุณอยู่เช่นนั้น ก็มีแต่จะต้องท่องเที่ยวเวียนว่ายตาย เกิดอยู่ในกระแสวัฏสงสารเวียนตายเวียนเกิด เวียนหนุ่มเวียนแก่ เวียนเจ็บไข้ มิอาจจะข้ามพ้น จากชาติกันดาร ชรากันดาร พยาธิกันดาร มรณะกันดารได้ เพราะเหตุลุแก่อำนาจตัณหา อันบุคคลที่ลุแก่อำนาจตัณหา ตัณหาเข้าแวดล้อมค้ำชูอยู่นั้น ย่อมจะปรีดิ์เปรมเกษม สุขสบายกายและใจอยู่ได้ ก็แต่เฉพาะในขณะที่ความทุกข์ความพิบัติยังมาไม่ถึง ถ้าความทุกข์ ความพิบัติมาถึงแล้วไซร้ ย่อมสะดุ้งตกประหม่าควบคุมสติไม่ได้ เปรียบประดุจกระต่ายซึ่ง ติดบ่วงนายพรานป่า อันกระต่ายซึ่งติดบ่วงของนายพรานป่าที่ดักไว้ในราวป่านั้น ย่อมมีกาย ประหวั่นพรั่นพรึงด้วยความกลัวนายพรานอย่างสุดชีวิต ตัณหานั้นเปรียบดังตัวนายพราน บุคคล ที่ลุแก่อำนาจตัณหานั้นเปรียบประดุจกระต่าย ราวป่าอันเป็นที่อาศัยของกระต่ายนั้นเปรียบ ประดุจกามคุณทั้ง 5 คือ รูป เสียง กลิ่น รส สัมผัส ขณะเมื่อกระต่ายยังมิได้ติดบ่วงของ นายพราน ย่อมมีความรื่นเริงบันเทิงใจโลดเต้นไปตามอัชฌาสัยของตนนั้น เปรียบประดุจดัง บุคคลที่ลุแก่อำนาจตัณหา จึงขวนขวายแสวงหาความสุขความยินดีในเบญจกามคุณทั้ง 5 ประการ ขณะเมื่อกระต่ายติดบ่วงของนายพรานและมีความสะดุ้งตกใจสะท้านกายประหวั่นขวัญหายนั้น 74 DOU แ ม่ บ ท แ ห่ ง ธ ร ร ม